İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Avcılar Yerleşkesi’nde yürütülen çalışmalarla göçmen kuşların türleri, fiziksel özellikleri ve hareketleri kayıt altına alınıyor. Halkalar sayesinde kuşların farklı ülkelerde yeniden görülmesi, göç rotalarıyla beslenme, üreme ve konaklama alanlarının belirlenmesine katkı sağlıyor.
İstanbul’da yürütülen halkalama çalışmaları, göçmen kuşların göç rotaları ve yaşam alanları hakkında veri sağlıyor. Kentin gökyüzünde özellikle ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde yoğunlaşan kuş hareketliliği, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Avcılar Yerleşkesi nde yürütülen çalışmalarla bilimsel verilere dönüştürülüyor.
İstanbul, özellikle süzülerek göç eden kuşlar açısından dünyanın en önemli göç güzergahlarından biri olurken, kent üzerinden geçen kuşların önemli bir bölümü de geceleri göç ettiği için bu hareketlilik çoğu zaman fark edilmiyor. Afrika dan Avrupa ya, Avrupa dan Afrika ya uzanan uzun yolculuklarında kuşlar, enerji depolamak ve dinlenmek için İstanbul da kentin doğal alanlarını kullanıyor.
Böğürtlen, incir ve çeşitli meyvelerin bulunduğu doğal vejetasyonun bulunduğu yeşil alanlar, göçmen kuşların yolculuk öncesinde beslenerek güç topladığı önemli alanlar arasında yer alıyor. Halkalama çalışmalarıyla kuşların yalnızca türleri değil, bireysel özellikleri de kayıt altına alınıyor.
Kuşun daha sonra başka bir ülkede yeniden yakalanması veya bulunması halinde üzerindeki halka, hayvanın daha önce nerede ve ne zaman kaydedildiğine ilişkin bilgilere ulaşılmasını sağlıyor. Böylece tek bir kuş üzerinden farklı ülkeler arasında göç rotası oluşturulabilirken, kuşların hangi bölgelerde beslendiği, nerelerde ürediği, hangi alanlarda konakladığı ve yaşam süreleri hakkında da bilgi elde edilebiliyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Avcılar Yerleşkesi’ndeki çalışmalarda kuşların yakalanması için uluslararası ölçekte kullanılan Japon sis ağlarından yararlanılıyor. Genellikle kuşların beslendiği alanlarda ve çalıların önünde kurulan ağlara giren kuşlar, düzenli kontroller sırasında ekipler tarafından kuşların sağlığına zarar gelmeyecek biçimde çıkarılıyor.
Burada Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) tarafından halkalama lisansı verilmiş tecrübeli halkacılar tarafından incelenen kuşların öncelikle türleri belirleniyor. Ardından kuşların yaşı, belirlenebiliyorsa cinsiyeti, yağ ve kas durumu ile kanat ve kuyruk uzunlukları, ağırlıkları gibi fiziksel özellikleri kayıt altına alınıyor.
Kuşlarda görülen parazitler de çalışma kapsamında incelenebiliyor. Halkalanan kuşlar, işlemlerin tamamlanmasının ardından yeniden doğal yaşam alanlarına bırakılıyor. Kuşların farklı ülkelerde yeniden görülmesi ise çalışmanın en önemli aşamalarından birini oluşturuyor.
İstanbul’da halkalanan bir kuşun Afrika’da, Avrupa’da veya başka bir yerde yeniden tespit edilmesi, iki nokta arasındaki hareketinin takip edilmesini mümkün kılıyor. Bugüne kadar farklı ülkelerde halkalanmış kuşların İstanbul’da yeniden görülmesi de kentin uluslararası kuş göçü açısından taşıdığı önemi ortaya koyuyor.
Romanya da halkalanan küçük sinekkapan, Slovenya’da halkalanan kındıra kamışçını ve İsrail’de halkalanan karabaşlı ötleğen, İstanbul’da yeniden kaydedilen kuşlar arasında bulunuyor. İstanbul’da halkalanan bir karatavuk da daha sonra Ukrayna’da başka bir halkalama istasyonunda yeniden yakalandı.
Bu kayıtlar sayesinde farklı ülkelerdeki halkalama istasyonları arasında veri paylaşımı yapılırken, kuşların göç hareketlerine ilişkin daha geniş bir tablo oluşturulabiliyor. Avcılar Yerleşkesi’nde halkalanan kuşların önemli bölümü sonbaharda Afrika ya doğru hareket ediyor.
Avrupa’da üreyen veya İstanbul’u göç sırasında kullanan kuşların bir kısmı Sahra Altı Afrika’ya kadar ilerlerken, bazıları Güney Afrika, Tanzanya ve Kenya gibi ülkelere ulaşıyor. Bazı türler ise Akdeniz kıyılarında veya Türkiye’nin güneyinde kışlıyor. Sadece 10 gram ağırlığındaki küçük sinekkapan gibi bazı türler daha uzun bir göç rotası izleyerek Hindistan’a kadar ulaşabiliyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak, yaptığı açıklamada, kuş halkalama çalışmalarının kuşları bireysel olarak tanımaya imkan sağladığını belirtti. Bacak, Tıpkı bizim kimlik numaralarımız gibi kuşlara birer kimlik kazandırıyoruz ve böylece de her bireyi ayırt ederek, onların davranışlarını inceliyoruz.
Yaşam sürelerini, davranışlarını, üreme başarılarını, onlar için değerli yaşam alanlarını, özellikle de göç rotalarını, göç yollarını incelemeye çalışıyoruz dedi. Halkalama çalışmaları sayesinde kuşların hangi ülkelerden geçtiğinin tespit edilebildiğini aktaran Bacak, Kuşlar için risk içeren veya değerli olan yaşam alanlarını, ne kadar yaşadığını, nerelerde uzun süre beslendiğini, nerelerde ürediğini tespit ediyoruz.
İstanbul özellikle süzülerek göç eden kuşlar açısından dünyanın en önemli kuş göç güzergahlarından birisi. Halkalama çalışmalarıyla hangi türlerin hangi tarihlerde göç ettiğini, İstanbul un hangi türler için değerli olduğunu da fark etmiş oluyoruz. İstanbul önemli bir yakıt istasyonu, dinlenme istasyonu.
Afrika dan Avrupa ya, Avrupa dan Afrika ya göçleri sırasında dinlenmek, beslenmek için çok çok önemli bir alan diye konuştu. Yeşil alanların göçmen kuşlar açısından önemine değinen Bacak, özellikle doğal bitki örtüsünün korunması gerektiğini belirterek, Özellikle böğürtlenlerin, meyvelerin, incirlerin bulunduğu, doğal vejetasyonların bulunduğu alanlar kuşlar için çok önemli yakıt depolama alanları.
Bu yüzden de böyle alanların doğal habitatıyla, doğal vejetasyonuyla bırakılması gerekiyor ifadelerini kullandı. Bu yılki çalışmalara 10 Ağustos ta başladıklarını ve şu ana kadar bin kuşa yaklaştıklarını belirten Bacak, sayının her gün devam eden çalışmalar nedeniyle henüz kesinleşmediğini söyledi. Öğr.
Bacak, Normalde ilkbahar dönemlerinde 2 bin-2 bin 500 civarında kuş, sonbahar dönemlerinde 2 bin 500-3 bin civarında kuş halkalıyoruz. Geçtiğimiz yıllarda iklim şartlarına bağlı olarak, daha yağmurlu zamanlarda, mesela geçtiğimiz yıl 7 binden fazla kuş halkaladık sonbahar döneminde. Bu dönemde muhtemelen 2 bin 500 ile 3 bin arasında kuş halkalayacağımızı tahmin ediyoruz dedi.
Halkalanan kuşların önemli bölümünün Afrika ya göç edeceğini belirten Bacak, Halkaladığımız kuşlar şu an Avrupa dan geliyor ya da İstanbul da ürediler. Bunlar Afrika ya doğru gidecekler. Çok önemli bir kısmı Sahra Altı Afrika ya gidecek. Güney Afrika ya kadar gidecek, Tanzanya ya gidecek, Kenya ya gidecek. Bir kısmı Akdeniz kıyılarında kışlayacak, bir kısmı Türkiye nin güneyinde kışlayacak.
Kaynak: Habertürk
