ABD’deki META davasının ardından sanal medya bu kez Portekiz’de yargı karşısına çıkacak. Facebook, Instagram, Youtube ve TikTok hakkında “bağımlılık yaratan tasarım” kullandıkları gerekçesiyle dava açıldı.
Haberlerimizi Google’da Takip Edin Gelişmelerden anında haberdar olun. Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin ABD'deki Meta davasının ardından Facebook, Instagram, TikTok ve YouTube bu kez Portekiz'de mahkemelik oldu. Portekizli dijital haklar grubu D3'ün Başkanı Ricardo Lafuente, davanın temelinde platformların kullanıcıları bağımlı hale getiren tasarımlarının bulunduğunu söyledi.
Lafuente, CNN Türk'ten Serdar Korucu'nun sorularını yanıtladı. Büyük sosyal medya platformlarının ortak özelliğinin bağımlılık olduğunu belirten Lafuente, şirketlerin kullanıcıların dikkatini çekmek ve onları platformlarda daha uzun süre tutmak için manipülatif yöntemler kullandığını savundu. Bağımlılık yapıcı tasarım tekniklerini kullanıyorlar.
Yani insanları manipüle ederek dikkatlerini çekiyorlar ve onları uygulama içinde tutuyorlar. Böylece daha fazla reklam almaya çalışıyorlar. Bunlar adil olmayan, aldatıcı teknikler. Hem biz yetişkinlerin hem de çocuklarımızın bireysel kararlarını ortadan kaldırıyor. Ana hedefimiz, Avrupa'da bir yasal emsal oluşturmak.
ŞİRKET İÇİ BELGELER DAVALARI TETİKLEDİLafuente, ABD'deki davalarda ortaya çıkan şirket içi belgelerin ve çalışanların platformların çocuklar üzerindeki zararlarına ilişkin uyarılarının yeni dava süreçlerinin önünü açtığını söyledi. Şirketlerin sosyal medyanın bağımlılık yaratan özelliklerini bildiğini ve bunları teşvik ettiğini öne süren Lafuente, şöyle konuştu:Bundan artık kimsenin şüphesi yok.
Bunu ihbarcılar ve ortaya çıkan şirket içi belgeler aracılığıyla biliyoruz. Ve bu belgelerin başka davaları da başlatmasını umuyoruz. KARANLIK TASARIM KULLANICININ İRADESİNİ HEDEFLİYORLafuente, sosyal medya platformlarında kullanılan karanlık tasarım kalıplarının kullanıcıların tercihlerini etkilediğini söyledi.
Bu yöntemlerin, kişinin kendi kararını vermesini zorlaştırdığını belirten Lafuente, sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma özelliklerini örnek gösterdi. Bu kalıplar sanal medyada gördüğümüz arayüz tasarım taktikleridir. Bu, kullanıcıyı, kullanıcının kendisinin değil, sanal medya şirketinin istediği şekilde yönlendirir.
Lafuente, YouTube'daki otomatik oynatma özelliğinin bu sisteme örnek olduğunu belirterek, algoritmik önerilerin kullanıcıları başlangıçta izlemeyi planlamadıkları içeriklere yönlendirdiğini ifade etti. Algoritmik öneriler, insanları bakmayı seçmedikleri içeriklere de yönlendiriyor. İrade sizinmiş gibi görünüyor ama değil. Sahte bir irade yaratıyor.
Instagram'daki algoritma tercihlerini de örnek gösteren Lafuente, kullanıcıların algoritmik sistemi devre dışı bırakmak için her girişte yeniden seçim yapmasının gerektiğini, bunun da pratikte tercih edilmediğini söyledi. SOSYAL MEDYAYI KUMAR MAKİNELERİNE BENZETTİLafuente, sosyal medya platformlarının kullanıcı davranışlarını şekillendiren tasarımlarını kumar makinelerinde kullanılan yöntemlere benzetti.
Platformların kullanıcıların iradesini manipüle ettiğini savunan Lafuente, sosyal medyanın da kumar sektörü gibi sıkı şekilde denetlenmesi gerektiğini söyledi. Kumar makineleri de durumu analiz etme ve buna dayalı kararlar verme konusundaki irademizi manipüle eder. Kumarhanelerde bunu görürsünüz. Kendi çıkarlarınıza aykırı da olsa içinden çıkamazsınız ve oynamaya devam etmek istersiniz.
Çünkü bunun için tasarlanmışlardır. Lafuente, sosyal medya şirketlerinin de kullanıcıları platformlarda tutmak için benzer bir kontrol mekanizması oluşturduğunu öne sürdü. İradeniz elinizden alınır, kendinizi mahvediyor olsanız bile... Kumarhaneler için Kasa her zaman kazanır denmesinin sebebi de budur. Çünkü kumarhaneyi işleten kurum ortamı kontrol eder. Sanal medya platformlarında da durum aynı.
Tüm kontrolünüz onların eline geçer. Lafuente, sosyal medya platformlarının kendi kurallarını belirlemesine izin verilmemesi gerektiğini vurguladı. İşte bu yüzden kumarhaneler sıkı şekilde denetlenir. Sanal medya platformlarının da kumar gibi denetlenmesi gerekir. Kuralları tek başına platformların belirlemesine izin verilmemesi lazım. Çünkü bu durum herkes için tehlike yaratıyor.
BİLDİRİMLERİN SÜREKLİ GELMESİ TESADÜF DEĞİLTelefonlara gelen sosyal medya bildirimlerinin kullanıcıların dikkatini dağıttığını belirten Lafuente, platformların yalnızca haber ve gelişmelerin takip edildiği mecralar olarak görülmesinin yanlış olduğunu söyledi. Sanal medya sanki sadece haberleri, gelişmeleri takip ettiğimiz bir mecraymış gibi gösteriliyor ama bu doğru değil. Bu bir yanılsama. Sanal medyanın amacı açık.
İrademizi ele geçirmek. Lafuente, şirketlerin kullanıcıları platformlarda daha uzun süre tutarak kârlarını artırmayı hedeflediğini savundu ve bildirimlerin rolüne dikkat çekti:Sanal medya şirketlerinin isteği insanları bu platformların içine hapsetmek ve karlarını artırmak. İşte o bildirimlerin yasal bir zorunlulukla kaldırılmadıkları sürece devamlı gelmesinin nedeni bu.
EBEVEYNLER ŞİRKETLERİN KARŞISINDA SAVUNMASIZLafuente, çocukların sosyal medya kullanımında sorumluluğun yalnızca ailelere yüklenmesini eleştirdi. Ebeveynlerin, çocukların dikkatini çekmek için çalışan büyük ekiplerle mücadele etmek zorunda kaldığını belirten Lafuente, bu durumun adil olmadığını söyledi.
Ebeveynler; yüksek ücretlerle çalışan ve tek amaçları çocukların dikkatini çekmek olan tasarımcılar, teknoloji uzmanları ve psikologlardan oluşan bir orduya karşı. Ebeveynlerin yoğun çalışma hayatı ve günlük sorumlulukları nedeniyle bu mücadelede zorlandığını belirten Lafuente, şirketlerin sorumluluğunun göz ardı edildiğini savundu.
Bir anne babadan, denetim uygulaması kullanmasını beklemek ya da dijital okuryazarlık programlarına katılmasını istemek haksızlık. Böylece şirketlerin sorumluluğu gözden kaçırılıyor. Suç ebeveynlere yüklenince şirketler kendini aklamış oluyor. Lafuente, sosyal medya şirketlerinin çocukların korunması konusunda ailelere daha fazla sorumluluk yüklemesinin kabul edilemez olduğunu söyledi.
Muazzam kaynaklara sahip şirketler çok güçlü bir şekilde saldırıyor ve anne babaların tek başlarına bu mücadeleyi kazanma şansı yok. Üstelik bu mücadele bir kez değil. Çocuklu her evde her gün yaşanıyor. ÇOCUKLARIN MARUZ KALDIĞI RİSKLERE DİKKAT ÇEKTİLafuente, Meta çatısı altındaki Instagram, Facebook ve WhatsApp üzerinden yayıldığını söylediği cinsel istismar ağlarına da dikkat çekti.
Avrupa Birliği’nin en büyük toplu davasını açan Portekizli dijital haklar grubu D3’ün Başkanı Ricardo Lafuente, CNN Türk’ten Serdar Korucu’ya konuştu. Lafuente “Sanal medya bağımlılığının tek nedeni şirketler. Aileler ve çocuklar suçlanmamalı” dedi.
Kaynak: Hürriyet
