Motorin fiyatının birçok kentte 100 lirayı aşması, karayolu taşımacılığı ve tarımda giderleri artırdı. Uzmanlar, zamların üretim ile nakliye maliyetlerine yansıyabileceğini belirtirken, market fiyatlarında etkinin aynı gün ve aynı oranda görülmesinin beklenmediğini ifade ediyor.
Türkiye'de motorinin litre fiyatı 17 Eylül'de yapılan zamla birlikte birçok kentte ilk kez üç haneye çıktı ve 100 lirayı aştı. 18 Eylül'de yayımlanan sektör fiyatlarına göre motorin İstanbul'un Avrupa yakasında 100,33 lira olurken, Ankara ve İzmir'de istasyon fiyatları 101 liranın üzerine çıktı. Litresi 100 liradan hesaplandığında 50 litrelik bir deponun dolumu 5 bin liraya ulaşıyor.
Bu tutar, 2026 net asgari ücretinin yaklaşık yüzde 18'ine karşılık geliyor. MOTORİN ZAMMI ULAŞIM VE NAKLİYE MALİYETLERİNİ ARTIRIYOR BBC Türkçe'den Fundanur Öztürk'e konuşan uzmanlara göre motorin, kişisel araçların yanı sıra traktör, kamyon ve tırlarda da kullanıldığı için fiyat artışı tarım ve nakliye maliyetlerini etkiliyor. Ürünler tarladan hale, depoya ve mağazaya ulaşana kadar birkaç kez taşınabiliyor.
Soğuk zincirde ise yakıt maliyetine elektrik gideri de ekleniyor. Ancak pompadaki her artışın market fiyatlarına aynı gün ve aynı oranda yansıması beklenmiyor. Nakliye şirketlerinin sözleşmeleri, stokların yenilenme süresi ve firmaların maliyet-kâr marjı gibi faktörler belirleyici oluyor.
Uzmanlar, yüksek fiyatların kalıcı hale gelmesi veya zamların tekrarlanması durumunda akaryakıt kaynaklı maliyet artışlarının etiketlere yansıyabileceğini değerlendiriyor. EN ÇOK KARAYOLU TAŞIMACILIĞI VE TARIM ETKİLENECEK Motorin zamlarının doğrudan etkisinin öncelikle karayolu taşımacılığında görülmesi bekleniyor.
Hasat döneminde yaşanan fiyat artışının hem mevcut hasadı hem de bir sonraki sezon çiftçilerin ekim tercihlerini etkileyebileceği belirtiliyor. İnşaat, madencilik, küçük imalat ve jeneratör kullanan işletmeler de hem makine çalıştırma hem de lojistik maliyetleri üzerinden zamdan etkileniyor.
ŞİMŞEK: EŞEL MOBİL YIL SONUNA KADAR SÜRECEK Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 16 Eylül'de katıldığı bir televizyon yayınında eşel mobil uygulamasının motorinde yıl sonuna kadar kısmen sürdürüleceğini, 2027 yılında ise devam etmeyeceğini söyledi.
Şimşek, Eşel mobil sonuna kadar mazotta devam ediyor çünkü mazot rekabet gücünde önemli bir faktördür; taşımacılıkta, tarımda önemlidir derken, Avrupa'da bir litre mazot 150 liranın altında değil. Bizde 100 lira civarı. Biz gerçekten vergiden feragat ettik ifadelerini kullandı.
Ancak Avrupa Komisyonu'nun 14 Eylül fiyatlarını içeren haftalık petrol bülteninde, Avrupa Birliği'nde (AB) vergiler dahil motorinin ağırlıklı ortalaması litre başına 2,15 Euro olarak hesaplandı. Motorinde ÖTV ağustos ayının ikinci yarısında sıfırlanmış, eylül için litre başına 3 lira olarak belirlenmişti. Şimşek, ağustos ayında motorinde ÖTV sıfırlandığında da vergiden feragat ettik ifadelerini kullanmıştı.
Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) ise 13 Ağustos'taki açıklamasında motorindeki ÖTV indiriminin yılın tamamına yayılması çağrısı yapmıştı. MAZOTUN 100 LİRAYI AŞMASI ÇİFTÇİYİ NASIL ETKİLEYECEK? Daha önce BBC Türkçe'ye konuşan Altınbaş Üniversitesi'nden Prof. Hayri Kozanoğlu, mazot fiyatlarının tarımsal üretimi doğrudan etkilediğini ve çiftçilerin girdi maliyeti artışından şikâyet ettiğini hatırlattı.
Tarımda mazot yalnızca ürünün pazara taşınmasında değil; traktörle toprak hazırlama, ekim, ilaçlama ve hasada kadar üretimin birçok aşamasında kullanılıyor. Bazı sulama pompalarından ürünün hale veya fabrikaya götürülmesine kadar aynı üretim döneminde motorin birkaç kez devreye giriyor. Bu nedenle pompadaki artış çiftçinin hesabına tek seferde değil, üretimin farklı aşamalarında ekleniyor. 1.
000 litre mazot 100 liradan hesaplandığında 100 bin liraya mal oluyor. Litre fiyatındaki her 1 liralık artış ise bu faturaya 1. 000 lira ekliyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği'ne (TZOB) göre fiyat artışlarının etkisi ürüne ve bölgeye göre değişiyor. Buğday ve arpa gibi geniş arazide yetiştirilen hububatlarda büyük alanlar sürüldüğü için traktör uzun süre çalışıyor ve daha fazla mazot harcanıyor.
Pamuk, mısır ve şeker pancarında ise ekim, ilaçlama, sulama ve hasat gibi çok sayıda makine işlemi gerektiği için akaryakıt tüketimi daha yüksek oluyor. TZOB'nin ağustos ayı verileri, motorindeki fiyat baskısının 100 liralık eşik aşılmadan önce de hızlandığını gösteriyor. TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, ağustosta mazot fiyatının bir ayda yüzde 7, bir yılda ise yüzde 58'e yakın arttığını bildirdi.
Aynı veriler gübre, yem, elektrik ve bitki koruma ürünlerinde de yıllık artış yaşandığını; çiftçinin yalnızca yakıttan kaynaklanmayan birleşik bir girdi maliyetiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Edirne Lalapaşa Ziraat Odası Başkanı Taner Öztürk ise 16 Eylül'de yaptığı açıklamada, son artışın çiftçinin mazotu yoğun kullandığı döneme denk geldiğini söyledi.
Öztürk, bazı buğday üreticilerinin maliyetin altında satış yaptığını, buğday ve kanolada beklenen fiyatların alınamadığını belirtti. 'SORUN YALNIZCA POMPADAKİ FİYAT DEĞİL' BBC Türkçe'ye konuşan TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Hasan Murat Kapıkıran, motorinin 100 lirayı aşmasının yalnızca yeni bir psikolojik eşik oluşturduğunu, çiftçinin üzerindeki maliyet baskısının ise uzun süredir devam ettiğini söyledi.
Kapıkıran'a göre motorin fiyatındaki yükseliş, tarımdaki daha geniş bir yapısal sorunun parçası. Gübre, tohum ve enerji gibi temel girdilerde ithalata bağımlılığın sürdüğünü belirten Kapıkıran, döviz kurundaki artışların çiftçinin maliyetine doğrudan yansıdığını söyledi.
Girdi maliyetlerinin azaltılabilmesi için bu ürünlerin yurtiçi üretiminin artırılmasını ve çiftçilerin kooperatifler aracılığıyla daha güçlü biçimde örgütlenmesini öneren Kapıkıran, kooperatiflerin yalnızca girdi temininde değil, ürünlerin pazarlanması ve çiftçinin finansmana erişiminde de rol üstlenmesi gerektiğini belirtti: Çiftçiden hem üretmesi, hem girdileri temin etmesi, hem ürününü pazarlaması hem de tahsilatla ilgilenmesi bekleniyor.
Bu koşullarda üretimde profesyonelleşmesi güçleşiyor. Kapıkıran, yeni tarımsal destekleme modelinde mazot ve gübre için daha önce ayrı verilen ödemelerin temel destek altında birleştirildiğini hatırlattı. Verdiği bilgiye göre dekar başına 310 liralık temel destek, hububatta uygulanan katsayıyla yaklaşık 400 liraya çıkıyor. Bu tutar mevcut fiyatlarla yaklaşık dört litre motorin almaya yetiyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
