Mercator projeksiyonunun Avrupa’yı merkez alması ve kıtaların boyutlarını bozması uzun süredir tartışılıyor. Üç akademisyenin geliştirdiği Eşit Dünya haritası, Togo’nun önerisiyle Birleşmiş Milletler gündemine geldi; oylamada ABD karşı çıktı, altı ülke çekimser kaldı.
Bugün kullandığımız dünya haritası da siyasi bir bakış açısını yansıtıyor. 16. yüzyılda yaşayan Flaman haritacı Mercator’un ismini taşıyan mevcut dünya haritası Avrupa kıtasını merkeze alır. O dönemden beri çizilen haritalarda da genellikle Greenwich meridyeni ortalanır. Böylece Amerika kıtası en batıda, Avrupa merkezde, Rusya ise en doğuda yer alır. Bu açıdan bakıldığında doğu ve batı tanımları izafidir.
Örneğin eğer Çin ya da Rusya’yı merkeze alan bir harita çizerseniz Amerika en doğuda yer almalıdır. Tabii bir de haritanın boyutlandırılması sorunu var. Mevcut Mercator haritası, yerküreyi düz bir silindire çevirirken gerçek boyutları bozar. Haritanın kuzey ve güneyindeki kısımlar olduğundan büyük görünür. Mesela Afrika kıtası Grönland’dan neredeyse 14 kat büyük olmasına rağmen haritada eşit büyüklüktedir.
Bu durum uzun süredir siyasi bir tartışmayı tetikliyor. Özellikle Afrika ülkeleri buna tepki gösteriyordu. Üç akademisyen, dünyanın daha adil ölçekteki bir haritasını yapmak için 2018 yılında kafa kafaya verdi. BM’de kabul edilen Eşit Dünya haritası.
ABD’li topografya uzmanı Tom Patterson, Slovenyalı yazılım mühendisi Bojan Savric ve İsviçreli kartograf Bernhard Jenny uzun uğraşlardan sonra “Eşit Dünya” (Equal Earth) projeksiyonunu oluşturdular. Sonunda yaptıkları çalışma bu ay başında Afrika ülkesi Togo’nun önerisiyle Birleşmiş Milletler’in gündemine geldi. Eşit Dünya Haritası, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 164 üyenin oyuyla kabul edildi.
Böylece en çok Afrika ülkelerini mağdur eden 500 yıllık hata düzeltilmiş oldu. Yeni haritada imzası bulunanlardan Bernhard Jenny “Bir harita asla tarafsız değildir. Bu yüzden herkesi memnun edemezsiniz” demiş. Tam da bu yüzden yeni dünya haritasına da yedi ülke “evet” demedi. ‘EŞİT DÜNYA’NIN TEK MUHALİFİBİRLEŞMİŞ Milletler’deki “Haritayı düzelt” oylaması oybirliğiyle kabul edilmedi.
Tasarıya bir tek ABD “hayır” oyu verdi. Muhtemelen “ABD’yi tekrar büyük yap” sloganıyla seçilen Trump yönetimi ülkenin haritada gerçek boyutuna indirgenmesini istemedi. Altı ülke de çekimser kaldı. Ukrayna, Sırbistan, Gürcistan, Litvanya, Estonya ve Moldova sınırlarındaki hatalı çizimleri gerekçe göstererek çekimser oy kullandı.
“Evet” oyu kullanan Japonya ise birkaç gün sonra Kuril Adaları’ndaki hata dolayısıyla haritacıları protesto etti. Amerikan tarafı ise radikal ve gereksiz bir girişim olarak gördüğü haritaya en sert tepki veren ülke. PİRİ REİS’İN KAYIP KITASIHALEN dünya haritası olarak kullandığımız Mercator projeksiyonundan 50 yıl kadar önce Piri Reis 20 farklı haritayı çalışarak bir dünya haritası çizmişti.
Günümüze sadece üçte birlik bölümü ulaşan bu harita coğrafi keşifler döneminin en önemli kartografya çalışmaları arasında kabul ediliyor. Topkapı Sarayı’nda 1929’daki arşiv düzenlemesi sırasında bulundu. Yıllar sonra harita üzerinde çalışan Alman Oryantalist Paul Kahle, Piri Reis’in “Cenevizli Kolomb” tarafından çizilen haritaya da atıfta bulunduğunu fark etti.
Kahle, böylece Kristof Kolomb’un 1498 tarihli kayıp haritasının Piri Reis’in haritasında “yaşadığını” ispat etti. Piri Reis’in haritası bazı efsaneleri de beraberinde getirdi. Haritanın altında uzanan kara parçasını kimileri Antarktika olarak gördü kimileri ise yüzyıllar boyunca aranan Terra Australis Incognita olduğunu düşündü.
EFSANENİN SONU: NEGATİF KEŞİF“Bilinmeyen Güney Toprağı” anlamına gelen Terra Australis Incognita bütün denizcilerin ve haritacıların yüzyıllar boyunca aradığı bir kara parçasıydı. 18. yüzyılın sonlarına kadar biliminsanları güney yarım kürede en az Asya kıtası kadar büyük keşfedilmemiş bir kıta olduğuna inanıyordu. Aksi takdirde dünyanın uzayda dengede duramayacağını düşünüyorlardı.
İşte Piri Reis’in haritasında da yer alan o kara parçasına ilişkin efsaneyi İngiliz denizci James Cook sonlandırdı. Güneydeki mistik kıtayı keşfetmek için yola çıkan Cook, daha önce kimselerin ulaşamadığı bölgelere gitti. ABD’nin bağımsızlığını ilan ettiği 1776’da acı gerçekle yüzleşti. Güneyde böyle devasa bir kıta yoktu. Buna “negatif keşif” dendi.
Böylece 1820’de Antarktika’nın keşfinden önce dünya haritası tamamlanmış oldu. Tarihçi Hampton Sides’ın negatif keşfi anlattığı Uçsuz Bucaksız Deniz kitabı. NETANYAHU’YU DİNLEMEYENLERİN HARİTASIHER harita siyasi bir durumu ortaya koyar. Bu haritayı da gazeteci Alan MacLeod’un paylaşımından aldım. İsrail Başbakanı Netanyahu’nun Birleşmiş Milletler’deki konuşması sırasında salonu terk eden ülkeleri gösteriyor.
Bazen olan biteni anlamak için fazla söze gerek kalmaz sadece haritaya bakmak yeterlidir.
Kaynak: Hürriyet
