2008 sonrası uygulanan aylık bağlama oranı ve büyüme hesabındaki değişiklikler, asgari ücret veya biraz üzerinde kazançla çalışanların kök aylığını etkileyebiliyor. Uzun süre daha fazla prim ödemek, bu çalışanlarda emekli aylığının yükselmesi yerine düşmesine yol açabiliyor.
Cevap: Çalıştıkça emekli maaşının düşmesinin temel nedeni 2000 ile 2008 yıllarında yapılan değişiklikler. Bu kapsamda aylık bağlama oranı ile prime esas kazançların değerinin hesaplanmasında değişikliğe gidildi. Buna göre de 2000 öncesinde çalışmaya başlayanlar ile 2008 sonrası başlayanların emekli aylıkları farklı hesaplama yöntemine göre belirleniyor. Konu teknik ama anlatayım.
2000 yılından önce 25 yıl çalışıp da emekli olacaklara uygulanan aylık bağlama oranı yüzde 75’in üzerindeydi. 2000-2008 yılları arasında 25 yıl çalışıp emekli olacaklara uygulanan aylık bağlama oranı düşürüldü. Ardından 2008 sonrasında aylık bağlama oranı hesaplaması tamamen değiştirildi ve her bir yıllık çalışma süresi için yüzde 2’lik bir aylık bağlama oranı belirlendi.
Bu da 25 yıl çalışan için yüzde 50’lik bir aylık bağlama oranı anlamına geliyor. Emekli maaşının düşmesinde bir diğer etken maaş hesaplamasında kullanılan büyüme hızı. Geçmiş yıllarda milli gelirdeki artışın yüzde 100’ü hesaba katılırken 2008 sonrasında bu oran yüzde 30’a çekildi.
2008 sonrasında yapılan düzenleme ile çalışma süresi uzadıkça aylık bağlama oranı düşüyor ve 20 yılın üzerinde prim ödeyenler daha fazla prim ödüyor ama karşılığında emekli aylığı düşüyor. Bugün asgari ücret ve asgari ücretin biraz üzerinde maaşla çalışanlar emekli olmayıp, yüksek maaş alabilmek için daha fazla çalıştıklarında emekli maaşları (kök maaş) düşer.
Duyduğumuza göre bu konuda yargı kararı varmış. İşverenin söylediği gibi bizim izin hakkımız 14 gün mü? Yargı kararı bizi ilgilendiriyor mu? Sait Y. Cevap: İşyerinde bir yılını dolduran tüm çalışanlar ücretli yıllık izin kullanmaya hak kazanıyor. İzin süreleri çalışma yılına göre; 1-5 yıl 14 gün, 5-15 yıl 20 gün, 15 yıl üzeri için 26 gün. 18 yaşında olanlar ve 50 yaş yukarı olanlar için izin süresi 20 gün.
Bu konu işçi ile işveren arasında tartışma konusudur. İşveren, çalışanın ilk çalışma döneminde tüm haklarını aldığı gerekçesiyle ikinci dönem çalışmasında yıllık izin süresini sıfırdan başlatır ve ilk yıl dolduktan sonra 14 günlük izin kullandırır. Kimi mahkemeler de işverenin bu davranışını doğru kabul eder.
Ancak Yargıtay, yakın tarihte, aynı işyerinde, ancak farklı sürelerde çalışanların yıllık izni konusunda çalışan lehine yeni bir karar verdi. Özetlersem; çalışanın emekliliği sonrası veya ikinci dönem çalışmasının izin konusunda sıfırdan başlamayacağı, ilk çalışma dönemindeki sürenin hesaba katılacağı yönünde bir karar verdi.
Bu karara göre sizin durumunuzda, EYT’den sonda aynı işyerinde çalışmaya devam ettiğiniz ve geçmişte de 11 yıl çalışma süreniz olduğu için izin sürenizin 20 gün üzerinden hesaplanması gerekiyor. HEM DUL HEM YETİM AYLIĞI ALAMAZSINIZ Soru: 2006 yılında vefat eden SSK emeklisi eşimden dul maaşı alıyorum. 2025 yılında vefat eden SSK emeklisi babamdan emekli maaşını alabilir miyim? Arzu Ç.
Cevap: Dul kalan kadının hem eşinden hem de babasından maaş alabilmesi için emeklilik statülerinin farklı olması gerekiyor. Sizin durumunuzda eşiniz ve babanız SSK emeklisi olduğu için çift maaş alamazsınız. Eşiniz SSK, babanız da emekli sandığı emekli olsaydı bu durumda iki maaş alabilirdiniz. Ancak maaş tercihi yapabilirsiniz.
Eğer eşinizin maaşı yüksekse eşinizden, babanızın maaşın yüksekse babanızdan maaş alabilirsiniz.
Kaynak: Hürriyet
