Bilim insanları, zehirli yılanların hangi koşullarda insanlara saldırmaya daha yatkın olduğunu anlamak için 116 yılan üzerinde yaklaşık 40 bin test gerçekleştirdi. Tartışmalı araştırma, iki yıl sonra sıra dışı bilimsel çalışmalara verilen 2026 Ig Nobel Ödülü ile yeniden gündeme geldi.
İlk bakışta tuhaf, hatta ürkütücü görünen bilimsel araştırmaları ödüllendiren Ig Nobel Ödülleri, 2026 yılında dikkat çekici bir deneyi yeniden gündeme taşıdı.
Brezilya'da gerçekleştirilen araştırmada bilim insanları, zehirli bir yılanın hangi koşullarda insana saldırmaya karar verdiğini anlamaya çalıştı. Bunun için Brezilya'da yaygın olarak bulunan zehirli Bothrops jararaca yılanları kullanıldı.
Araştırmacılar yılanları yalnızca uzaktan gözlemlemekle yetinmedi. Hayvanların farklı koşullardaki tepkilerini ölçebilmek için sıcaklık, deneyin gerçekleştirildiği saat ve yılanın vücudunda baskı uygulanan bölge gibi değişkenleri test etti.
Toplam 116 zehirli yılan üzerinde yaklaşık 40 bin test gerçekleştirildi. Deneylerde yılanların vücutlarının farklı noktalarına uygulanan baskıya nasıl tepki verdikleri ve hangi koşullarda saldırmaya daha yatkın oldukları incelendi.
Araştırmanın sonuçlarına göre yüksek sıcaklık, yılanın küçük olması ve vücudunun belirli bölgelerine baskı uygulanması, saldırı ihtimalini artırabilecek faktörler arasında yer aldı.
Bilim insanları çalışmanın amacının yılanların saldırı davranışlarını daha iyi anlamak ve elde edilen verilerden yılan ısırıklarının önlenmesinde yararlanmak olduğunu belirtti.
Çalışmanın bulgularına göre tek bir faktör yok; ısırma ihtimalini yükselten koşullar üst üste geldiğinde risk belirgin biçimde artıyor.
En dikkat çekici kombinasyon şu: küçük/genç bir jararaca yılanı + sıcak hava + gündüz + yılanın başına veya vücudunun ön kısmına basılması.
Araştırmacılar özellikle baş ve ön bölgeye temasın savunma amaçlı ısırma olasılığını ciddi biçimde yükselttiğini belirtiyor. Kuyruk bölgesine yapılan temas ise çok daha düşük risk taşıyor.
Daha da ilginci, küçük yılanlar büyüklerden daha saldırgan çıktı. Özellikle genç bireyler daha kolay ısırma eğilimi gösterirken, çalışmada yeni doğmuş dişiler en yüksek ısırma eğilimine sahip grup olarak öne çıktı. Araştırmacılar bunu küçük yılanların kaçma kapasitesinin daha sınırlı olması ve tehlike karşısında kaçmak yerine ısırmayı tercih edebilmesiyle açıklıyor.
Normalde sıcaklığın artması yılanların daha hızlı kaçabilmesini sağlayabileceğinden sonuç ters yönde de çıkabilirdi. Ancak yılan deneylerinde sıcaklık arttıkça savunma amaçlı ısırma eğilimi genel olarak arttı.
Araştırmacılar sıcak ortamda yılanın saldırı hızının, isabetinin ve saldırı mesafesinin daha iyi olmasının bunda rol oynayabileceğini düşünüyor.
Ancak bir istisna var: yetişkin erkeklerde sıcak gecelerde ısırma eğilimi azalabiliyor; araştırmacılar bunun yılanın saldırmak yerine kaçmayı seçmesiyle ilişkili olabileceğini öne sürüyor.
Jararaca yılanı esas olarak gece aktif bir tür olmasına rağmen hem erkekler hem dişiler gündüz fiziksel temas halinde daha fazla savunma ısırığı gösterdi. Gerçek zehirlenme kayıtlarında da vakalar sabah saatlerinde yoğunlaşıyor.
Çalışmada ayrıca 422 gerçek yılan zehirlenmesi vakası incelendi. Sabah meydana gelen vakaların yüzde 64'ünde dişi yılanlar sorumluyken, geceleri tablo tersine dönüyor ve erkeklerin oranı yüzde 57'ye çıkıyor.
Araştırmacılara göre sabah saatlerinde insanların da jararacaların bulunduğu alanlarda daha aktif olması karşılaşma ihtimalini artırıyor.
Ancak deney yalnızca sıra dışı yöntemi nedeniyle tartışılmadı. Çalışma, yayımlandığı Scientific Reports dergisinden 2025 yılında geri çekildi.
Kararın arkasında, araştırmada hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen deneylere ilişkin etik izinlerle bağlantılı sorunlar bulunuyordu.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
