JR’ın “Diluvium” yerleştirmesi Vatikan Kütüphanesi’ni dev dalga altında gösteriyor

Leo ise aynı gün Apostolik Kütüphane’den “atan bir kalp” olarak söz ederek kütüphanenin yalnızca kitapların saklandığı bir yer değil, araştırma ve paylaşım yoluyla yaşayan bir mekân olduğunu vurguladı. Böyle bakınca cephenin üzerindeki dev dalga daha da güçlü bir soruyu beraberinde getiriyor: Sular yükselirken yalnızca yaşadığımız yerleri mi, yoksa belleğimizi de mı kaybedeceğiz?

DALGA KAPIYA DAYANDI Bilimsel veriler de aynı şeyi söylüyor. Dünya Meteoroloji Örgütü’ne (WMO) göre 2025 sonunda küresel ortalama deniz seviyesi, uydu ölçümlerinin başladığı 1993’e kıyasla yaklaşık 11 santimetre daha yüksekti. Üstelik yükseliş hızlanıyor. Bunun başlıca nedenleri, ısınan okyanus suyunun genleşmesi ve buzullar ile buz tabakalarının erimesi.

Bugün yaklaşık 770 milyon insan yüksek gelgit çizgisinin beş metreden daha az üzerinde yaşıyor. Harekete geçilmediği takdirde kıyı kentleri ve topluluklarının karşı karşıya olduğu risklerin 2100’e kadar en az on kat artması bekleniyor.

C40’ın küresel kent çalışması ise emisyonların yeterince azaltılmadığı bir senaryoda, yüzyılın ortasında 570’ten fazla kentte yaşayan 800 milyondan fazla insanın deniz seviyesindeki yükselme ve kıyı taşkınlarından etkilenebileceğini ortaya koyuyor. Risk yalnızca ada devletlerinin meselesi değil.

Nature dergisinde yayımlanan, ABD kıyılarındaki 32 kenti inceleyen bir araştırmaya göre, 2050’ye kadar göreli deniz seviyesi yükselmesi 176 bin ile 518 bin arasında ek nüfusu yüksek gelgit taşkınlarına maruz bırakabilir. Savunma yapılarının hesaba katılmadığı modellemede Boston, New York, Charleston ve Miami gibi kıyı kentleri de araştırma kapsamında.

NOAA’nın projeksiyonları ise 2050’ye kadar, 2000 seviyesine kıyasla, göreli deniz seviyesinin ABD’nin doğu kıyılarında yaklaşık 40-45 santimetre, Meksika Körfezi kıyılarında ise 55-65 santimetre yükselebileceğine işaret ediyor. SULAR ALTINDA KALAN BELLEK Bir kıyı kentini yalnızca binalardan, yollardan ve ekonomik varlıklardan ibaret düşündüğümüzde tablonun önemli bir bölümünü gözden kaçırıyoruz.

Kent aynı zamanda bellektir. Arşivleri, müzeleri, meydanları, ibadethaneleri, mezarlıkları, mahalleleri ve kuşaklar boyunca aktarılan gündelik yaşam pratikleriyle birlikte var olur. UNESCO’ya göre Dünya Mirası kentlerinin yaklaşık üçte biri kıyılarda bulunuyor. Akdeniz bölgesindeki Dünya Mirası alanlarının yüzde 60’ı ise deniz seviyesinin yükselmesine bağlı kıyı taşkını ve erozyon gibi riskleri şimdiden bildiriyor.

UNESCO’nun 2025’te yayımladığı ve Akdeniz’deki 114 Dünya Mirası kentini inceleyen araştırma da bu kırılganlığın boyutunu gösteriyor: Kentlerin yaklaşık üçte ikisi aşırı sıcak, sel, kuraklık veya fırtına gibi en az bir iklim tehlikesini halihazırda yaşıyor. Venedik belki de bunun en görünür örneklerinden biri.

Son 150 yılda giderek daha sık su baskınlarına maruz kalan kentin yüzde 50’den fazlası, 2020 itibarıyla ortalama deniz seviyesinden yalnızca 80 santimetre ile 1. 20 metre arasında yüksekte bulunuyor. Araştırmalar 2100’e kadar göreli deniz seviyesindeki yükselişin düşük emisyon senaryosunda 42 santimetreye, çok yüksek emisyon senaryosunda ise 81 santimetreye ulaşabileceğini gösteriyor.

Kasım 2019’daki “acqua granda” sırasında ise su seviyesi 1. 87 metreye ulaşmış ve Venedik’in yaklaşık yüzde 90’ı sular altında kalmıştı. İklim krizi, kentte yüzyıllar boyunca biriktirilmiş kültürel mirasın nasıl korunacağını bugünün meselesi haline getiriyor.

Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika