Üniter Cumhuriyet’in kuruluş adımı Sivas Kongresi’nin 107. yıl dönümü

Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı Devleti ile emperyalist Batılı devletler arasında imzalanan Mondros Mütarekesi’yle Anadolu’da emperyalist işgallerin başlamasının ardından Türk ulusunun bağımsızlık mücadelesi kararı aldığı yer olarak tarihe geçti.

MUSTAFA KEMAL; ULUSUN UMUDU OLUYOR Türk ulusunda işgale karşı tepkiler hızlıca başlamıştı. Türk ulusunun işgallere karşı tutumu ise mütarekenin ardından 13 Kasım 1918’de İstanbul’a gelirken limanda demirlenmiş emperyalist devletlerin donanmasını gören Mustafa Kemal Paşa’nın “Geldikleri gibi giderler” sözü oldu. TÜRK ULUSU ÖRGÜTLENMEYE BAŞLIYOR İşgallere Türk ulusu tepki gösteriyordu.

Özellikle 15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgalinde Hasan Tahsin’in (Osman Nevrez) işgalci Yunan ordusuna ilk kurşunu sıkması bu tepkinin tarihi simgesiydi. İzmir’in işgali Türk ulusunda bir uyanışı tetikliyor, yurdun dört bir yanında işgal, mitinglerle protesto ediliyordu. Türk ulusu Kuvayı Milliye ve Müdafaai Hukuk Cemiyetleri altında örgütlenmeye başlıyordu.

MUSTAFA KEMAL ANADOLU’YA GEÇİYOR Osmanlı Padişahı Vahdettin ve İstanbul Hükümeti; işgallere karşı “teslimiyetçi” bir yapıda hareket ediyordu. Mustafa Kemal Paşa ise Türk ulusunun örgütlenmesinin bir bağımsızlık mücadelesine dönüştürülmesi gerektiğini biliyordu. Mustafa Kemal; 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919’da Bandırma vapuruyla Samsun’a gitmesi, bu dönüşümü başlatmak için bir fırsat yarattı.

SİVAS’A GİDEN SÜREÇ Samsun’a varan Mustafa Kemal Paşa; burada bulunan İngiliz birliğine karşın; hemen harekete geçti. Mustafa Kemal Paşa 25 Mayıs 1919’da Havza’ya gitti. Bu geçişle Mustafa Kemal, Türk ulusuna ilk seslenişini yaptı. 28 Mayıs’ta yayımlanan Havza Genelgesi’yle Mustafa Kemal Paşa; halka protestoların sürdürülmesini, komutanlardan da ordularını dağıtmamalarını istedi.

DEVRİMİN FİTİLİNİN ATEŞLENDİĞİ YER: AMASYA Havza Genelgesi’nin ardından Amasya’ya geçen Mustafa Kemal Paşa; Refet Bey (Bele), Rauf Bey (Orbay), Ali Fuat Paşa (Cebesoy) ile bir araya geldi, Kazım Paşa (Karabekir) ve Mersinli Cemal Paşa ile de iletişime geçti.

Mustafa Kemal Paşa bu isimlerle birlikte; İstanbul Hükümeti’nin Türk ulusunu felakete sürüklediğini vurgulayan, “Yurdun bütünlüğü, ulusun bağımsızlığı tehlikededir” ile “Ulusun bağımsızlığı, yine ulusun azim ve kararıyla kurtulacaktır” denilen, “Devrim Bildirisi” de sayılan Amasya Genelgesi’ni yayımladı.

Bu genelgede Sivas’ta ulusal bir kongrenin toplanması ve bu kongre için her ilden 3 delegenin gönderilmesi istendi. BAĞIMSIZLIĞIN İLKELERİNİN BELİRLENDİĞİ YER: ERZURUM Sivas’a geçmek için hazırlanan Mustafa Kemal Paşa, Kazım Paşa’nın istemiyle doğu kentlerinin durumunu görüşmek için 23 Temmuz’da Erzurum Kongresi’ne katıldı.

Ancak Erzurum Kongresi’nde alınan kararlar ulusal boyutta olup, bağımsızlık mücadelesinin ilkeleri belirlendi. Bu kongrede; “Ulusal sınırlar içinde yurt bir bütündür, bölünemez” ve “Kuvayı Milliye’yi tek kuvvet tanımak ve milli iradeyi etkin kılmak temel esastır” kararları alındı.

AZ DELEGE KATILDI Sadrazam Damat Ferit Hükümeti ve işgal devletlerinin tehdit ve engellemeleri altında hazırlıkları süren Sivas Kongresi’ne beklentinin altında bir delege sayısı katıldı. Delege sayısının az olması ilk sıkıntıyı yaratsa da bir kısmı “illerden gelme” ve bir kısmı “Sivas’ta atanma” 20–25 kadar delegenin katılımı ile Sivas Kongresi 4 Eylül’de açıldı.

Ayrıca temsilcilerden bazıları farklı gün ve zamanda kongreye katılmışlardır. Bir hafta süren toplantılar sırasında Kongre’ye gelen bazı delegelerle toplam sayısı 38’e yükseldi 1 HAFTA SÜRDÜ Kongre az delegeye karşın 1 hafta sorunsuz sürdü ve 11 Eylül’de hem Anadolu’ya hem de tüm dünyaya yayımlanması amacıyla bir bildirge yayımlandı. Sivas Kongresi’nde ulusal kararlar alındı.

Erzurum Kongresi’nde alınan kararların ulusal boyuta getirildiği kararlar kapsamında; “Heyeti Temsiliye” tüm yurdun temsilcisi olan bir idare kurumuna dönüştürüldü. ULUSAL BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİ BAŞLATILDI Sivas Kongresi’nde parçalanamaz kabul edilen yurdun sınırları olarak Mondros Mütarekesi’nin imzalandığı tarihteki Osmanlı sınırları kabul edildi.

Sivas’ta alınan en önemli karar Anadolu ve Rumeli Anadolu müdafaai hukuk cemiyetleri “Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti” adı altında birleştirildi. Ayrıca Erzurum Kongresi’nde alınan “Manda ve himaye kabul edilemez” kararı da Sivas Kongresi’nde tekrarlanarak, söz konusu karar ulusal bir anda dönüştürüldü.

Böylece, yurdun 4 bir yanındaki bağımsızcıları tek bir çatı altına getirerek, bağımsızlık mücadelesinin ulusal bir kimlik kazanması sağlandı. MUSTAFA KEMAL, LİDERLİĞE YÜKSELDİ Mustafa Kemal’in Havza’dan başlattığı süreç, Sivas Kongresi’yle ulusal bir boyuta taşındı.

Sivas Kongresi’yle Mustafa Kemal; İstanbul Hükümeti ve işgal devletlerinin tüm engellemelerine karşın Anadolu’da başlayan direnişi merkezileştirdi ve kendi liderliğini de güçlendirdi. Sivas Kongresi, Ulusal Bağımsızlık Mücadelesi’nin başlatıldığı ve Türk ulusunun umudunun Anadolu’da olduğunu gösteren bir kongre olmuştur.

Kongrede alınan kararlar ve müdafaii hukuk cemiyetlerinin birleştirilmesi aynı zamanda bağımsızlık mücadelesinin sonucunda kurulacak Cumhuriyet’in de üniter yapısının zeminini oluşturdu.

Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı Devleti ile emperyalist Batılı devletler arasında imzalanan Mondros Mütarekesi’yle; Anadolu’da emperyalist işgallerin başlamasının ardından Türk ulusunun bağımsızlık mücadelesi kararı aldığı yer olarak tarihe geçti.

Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika