İngiliz dergi, bazı yatırım fonlarının para çekme taleplerini karşılayamamasının Borsa İstanbul’da sert satış dalgasına yol açtığını ve iki günde yaklaşık 30 milyar dolarlık piyasa değerinin silindiğini aktardı. Analizde, düzenleyici kurumların düşük likidite ve sınırlı halka açıklık gibi risklere neden daha erken müdahale etmediği sorgulandı.
İngiliz The Economist dergisi, Türkiye sermaye piyasalarında son günlerde yaşanan fon krizini ele aldığı analizinde, yıllar içinde olağanüstü getiriler açıklayan bazı yatırım fonları ve finans şirketlerinin yarattığı tablonun sert biçimde tersine döndüğünü yazdı.
Dergi, bazı fonların yatırımcılardan gelen para çekme taleplerini karşılayamamasıyla başlayan sürecin Borsa İstanbul'da büyük satış dalgasına dönüştüğünü belirtti. The Economist'e göre 16 Eylül'de ana endeks yüzde 5'in üzerinde gerilerken, skandal iki gün içinde piyasadan yaklaşık 30 milyar dolarlık değerin silinmesine neden oldu.
Reuters da BIST 100'ün söz konusu haftayı yüzde 8'in üzerinde kayıpla tamamladığını ve bunun Mart 2025'ten bu yana en kötü haftalık performans olduğunu aktardı.
The Economist, yaşananların arka planında son yıllarda kaydedilen sıra dışı yükselişlere dikkat çekti.
Derginin aktardığına göre, Tera'nın önde gelen fonlarından biri yalnızca üç yılda yüzde 60 binin üzerinde yükseldi. Destek Finans Faktoring ise halka arzından yalnızca 17 ay sonra hisselerinin yaklaşık yüzde 7 bin değer kazanmasıyla Türkiye'nin piyasa değeri açısından en büyük ikinci halka açık şirketi konumuna kadar çıktı.
Ancak yükselişin ardından tablo tersine döndü. Önce Tera ve bazı diğer portföy yönetim şirketleri, yatırımlarını nakde çevirmek isteyen yatırımcıların taleplerini karşılamakta zorlandı.
Ardından bazı şirketlerin yürüttüğü iddia edilen ve bir yetkilinin The Economist'e “ponzi benzeri” olarak nitelendirdiği yapıların ayrıntıları ortaya çıkmaya başladı.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), gelişmeler üzerine yedi portföy yönetim şirketinin fonlarına yönelik kapsamlı bir müdahalede bulundu.
Tasfiye kapsamındaki fonların sayısı 131'e yükseldi. SPK verilerine göre bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcının payı bulunuyor. Fonların toplam büyüklüğü ise yaklaşık 18 milyar dolar seviyesinde.
Tera Portföy'ün fonlarının tasfiyesi için Türkiye İş Bankası, A1 Capital, Atlas, Bulls, Hedef, Pardus ve Pusula Portföy'ün fonları için ise Ziraat Bankası görevlendirildi. Tasfiye sürecinin, SPK tarafından uzatılmadığı takdirde üç ay içinde tamamlanması öngörülüyor.
Soruşturmalar kapsamında bazı yöneticiler tutuklanırken onlarca kişi hakkında yurt dışına çıkış yasağı ve malvarlığı tedbirleri uygulandı.
The Economist, krizin aniden ortaya çıkmadığını savundu.
Dergiye göre Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek geçen yıldan itibaren borsadaki bazı işlemlere ilişkin sorunlara dikkat çekmiş ve yeni düzenlemelerin geleceğini açıklamıştı.
Bu sırada bazı fonların düşük halka açıklık oranına ve sınırlı işlem hacmine sahip hisseleri, hatta kendi iştiraklerindeki payları satın aldığı yönündeki bulguların arttığı belirtildi.
Derginin anlattığı mekanizmaya göre, yoğun alımlarla hisselerin fiyatı yükseldiğinde fonlar yüksek getiri açıklayabiliyor, bu getiriler yeni yatırımcıları çekebiliyor ve değerlenen hisseler teminat gösterilerek yeni borçlanmalar gerçekleştirilebiliyordu.
Reuters'ın aktardığı değerlendirmeler de krizin merkezinde düşük likiditeli ve halka açıklık oranı düşük hisselerde yoğunlaşan fonların bulunduğuna işaret ediyor. Yatırımcıların çıkış talepleri artınca fonların nakit yaratmak için daha likit varlıkları satması piyasa üzerindeki baskıyı büyüttü.
The Economist, uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI'ın haziran ayında Türkiye piyasasına ilişkin uyarısını da hatırlattı.
Dergiye göre gerekli düzenleyici adımlar atılmazsa Türkiye'nin “gelişmekte olan piyasa” statüsünden “sınır piyasa” kategorisine düşürülmesi riski gündeme gelebilir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
