Ezop’un efendisi Ksantus’a verdiği yanıtlar, dilin hem bilimin, adaletin ve iletişimin aracı hem de yalan, iftira ve savaşların kaynağı olabileceğini gösteriyor. Masal, kölenin felsefe ve mantık yoluyla kendisini cezalandırmak isteyen kibirli efendisini iki kez susturmasını anlatıyor.
Cuma günkü yazımda bu masalın diktatörlere karşı “Ezop dili” adında bir eleştiri üslubu yarattığını belirtmiştim. Bu masal her ne kadar bir kölenin, efendisini felsefe ve mantık yoluyla mat etmesini ve cezadan kurtulmasını anlatır gibi görünse de aslında bütün insanlığa, özellikle de iktidar sahiplerine verilmiş bir “İNSANLIK” dersidir!
*** Ezop ’un efendisi Ksantus , kendini dönemin en büyük bilgesi olarak gören, kibirli ve cahil biridir. Her ziyafette, yaptığı yemekler hakkındaki öykülerle konukları eğlendiren kölesi Ezop ’un kendinden daha bilgili ve zeki olduğunu gördükçe onu haksız çıkarmak ve cezalandırmak için “çelişkili veya ucu açık” emirler verir.
“Dil” masalı, Ksantus ’un Ezop ’u köşeye sıkıştırmak için kurduğu bu çelişkili tuzaklardan doğmuştur. Ksantus bir gün, önemli filozofları, akademisyenleri ve asilleri evinde ağırlamak üzere büyük bir ziyafet düzenler. Ezop ’u çağırarak ona “Pazara git. Paranın satın alabileceği en lüks, dünyanın en güzel, en faydalı ve en iyi yiyeceği neyse onu al gel ve pişirip konuklarıma ikram et” der.
Konuklarına da o gece “Dünyanın en iyi yemeğini ikram edeceğini” bildirir. Ezop çarşıya gider, bütçenin tamamını kullanır ve ziyafet vakti geldiğinde masaya tabak tabak yemekleri getirir. Ancak herkes şaşırır, çünkü bütün yemekler dilden yapılmıştır. Çorba dil çorbasıdır; ardından dil salatası, dil fırınlama, dil kavurması ve dil tatlısı ikram edilir. Misafirler “Dünyanın en iyi yemeği bu mu?”
diye Ksantus ’u eleştirirken rezil olduğunu düşünen efendi, Ezop ’u çok sert biçimde azarlar: “Dünyanın en iyi şeyi dil midir?” Ezop, “Efendim, dünyada dilden daha iyi ne olabilir ki?” der: “Dil, felsefenin, bilimin ve aklın anahtarıdır. İnsanlar onunla eğitilir, onunla anlaşır, şehirler ve uygarlıklar kurar. Dil olmasaydı adalet sağlanamaz, ticaret yapılamaz, aşklar ilan edilemezdi.
Tanrılara onunla dua edilir, şarkılar onunla söylenir. Dil, insanı hayvandan ayıran en asil organdır.” Ksantus ve konuklar bu felsefi açıklama karşısında söyleyecek bir şey bulamazlar ve köle Ezop cezalandırılmaz. Ksantus ertesi gün, bu kez hiç sevmediği, arasının bozuk olduğu rakiplerini ve siyasetçileri ağırlayacaktır.
Ezop ’tan intikam almak ve onu bu sefer kesinlikle haksız çıkarmak için “Git, çarşıdan dünyanın en berbat, en zehirli, en kötü yiyeceğini alıp getir; onu ikram et” der. Ziyafet saatinde Ezop mutfaktan tabakları getirince herkes çok şaşırır; bütün yemekler yine dilden yapılmıştır. Misafirlerin önünde küçük düştüğünü düşünen Ksantus , “Sen benimle alay mı ediyorsun?
Dün ‘en iyi şey dildir’ dedin, bugün ‘en kötü şey’ diye önümüze yine dil koydun!” diye bağırır. Ezop hiç istifini bozmadan tarihsel yanıtını verir: “Efendim, dünyada dilden daha kötü ne olabilir ki? Tüm yalanlar dilden dökülür, iftiralar onunla atılır. Kalpleri kıran, dostlukları bitiren, aileleri yıkan dildir. Savaşlar onun yüzünden çıkar, krallıklar ve şehirler dilin kışkırtmasıyla yok olur.
Dil, adaleti yanıltan yalan yere yeminlerin, ihanetlerin ve hilelerin yuvasıdır. İnsanlığın başına gelen en büyük felaketler, dilden kaynaklanır.” Ksantus ve konuklar, onun bu sözleri karşısında bir şey söyleyemezler ve Ezop yine cezalanmaktan kurtulur! *** Ezop aslında bütün muktedirlere, özellikle de kendilerini ölümsüz sanan zalimlere, sadece İNSAN olduklarını ve İNSAN olmanın gereklerini anımsatmıştır!
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
