Cumhuriyet’e yaptığı değerlendirmelerde iktidarın yeni anayasa ve "öne alınmış seçim" tartışmalarıyla Erdoğan sonrası dönemi güvence altına almak istediğini belirten Anayasa Hukukçusu Prof. Dr.
8 yıl önce bir çok yerini yazdıkları anayasayı tekrar değiştirmeye çalışıyorlar. Süreç dolayısıyla vatandaşlık ve resmi dil maddelerini işin içine katabilirler. Yüzde 20’lerdeki AKP devletin kurucu kodları ve değerleriyle oynayamaz. Ulus devlet devrimi ile oluşan temel ve kimlik dayatmalarla kaldırılıp değiştirilemez. Kamu kaynağını yağmalayan, devlet içinde yerleşmiş gruplar rekabet içinde.
Bunlar Erdoğan sonrası hayatta kalabilmek için geçiş dönemi anayasası istiyorlar. Plan, tek bir yardımcıyı cumhurbaşkanı ile birlikte seçip, cumhurbaşkanına bir şey olursa görev süresini yardımcının tamamlaması yönünde olabilir. Prof. Şule Özsoy Boyunsuz Cumhuriyet’in sorularını yanıtladı. - Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum “Seçimin 2028 Mart veya nisan ayında yapılması büyük oranda netleşti” dedi.
Erken seçim yerine “öne alınmış seçim” deniyor, böyle bir tabir var mı? Böyle bir tabir yok. Hukuken seçim bir tek günde yapılan oy verme işlemi değil, 60 günlük bir süreç. 2839 sayılı kanuna göre; bir önceki seçimin yapıldığı tarihten itibaren 5 yılın dolmasından önceki pazar günü oy verme işlemi yapılır. Oy verme gününden geriye doğru hesaplanacak 60 günlük sürenin ilk günü seçimin başlangıç tarihidir.
Hukuken seçim başlamadan (60 günlük süre) seçimlerin yenilenmesine karar vermek gereklidir. İki aylık süreç başlamışsa seçim dönemi başlar, oy verme gününü öne çekme yetkisi de YSK’dadır. - Olağan tarihinden 1 hafta önce yapılan seçimin dahi erken seçim olduğu yönünde yorumlar var, hukuken seçim takvimi ve seçim günü ile ilgili nasıl işleyiş öngörülüyor?
TBMM erken seçim kararı verecekse, olağan seçim dönemi başlamadan ve olağan takvimle çakışmadan tarih de belirterek beşte üç çoğunlukla bu kararı almalıdır. Seçim takvimi başladıktan sonra TBMM’nin erkene çekme yetkisi yoktur. Seçim takviminde yetki YSK’ya geçer. Erken seçim, seçimin yenilenmesi olarak ifade edilir ve seçim takvimi başlamadan öne çekilen seçimdir. Bir hafta değil. - Seçimin olağan tarihi 7 Mayıs.
Buna göre Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tekrar adaylığı için 14 Mart’tan önce mi seçim takvimi başlamalı? Evet, geriye doğru 60 gün sayacağız. Takvim 8 Mart 2028’de başlar. Yani TBMM erken seçim kararını hem o tarihten önce almalı hem de o tarihten önceye koymalı. Aksi takdirde olağan seçim takvimi ile çakışır. ‘HUKUKU DOLANIYORLAR’ - Bu durumda birçok defa dile getirilen 16 Nisan 2028’de erken seçim olamaz değil mi?
Hukuken normal takvim içimde kalıyor. Takvim içinde YSK süreleri kısaltarak uygulayabiliyor. Ancak süreleri öne çekme propaganda, seçme seçilme hakkını engellemeyecek şekilde ve bir takım gerekçelere dayanılarak yapılır ki bu da erken seçim olmaz zaten. Tekrar adaylık için TBMM kararı ile en geç normal takvim başlamadan önceki gün oy verme günü olarak belirlenmeli.
Teknik olarak böyle olsa da sırf Erdoğan’ı aday yapabilmek için minimum süreyle öne çekmek aslında hukuku dolanmaktır. Anayasal kuralları, amacı dışında ve kötüye kullanmaktır. - Her seçim Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın adaylığını konuşuyoruz... Anayasayı daha önce de çiğnediler, dolandılar, şimdi yine kendi hukuksuzluklarını meşrulaştırmaya çalışıyorlar.
2023’de görev süresi sınırını ihlale yol açan, önceki dönemleri görev süresinden saymayan YSK oldu. 2007’de anayasada yapılan değişiklikle “Bir kişi en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilir, görev süresi beş yıldır” dendi. 2017’de bu aynen kaldı. Biz cumhurbaşkanının 2014 ve 2018’de seçildiğini, iki dönemini tamamladığını savunduk.
Fakat YSK bir önceki seçimde “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçildiği için bu görev süresi yetkilerle düşünülmeli, bu başka bir tür cumhurbaşkanlığı” dedi ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nden önceki süreyi hesaba katmadı. YSK’nın bu kararına göre Erdoğan 2018’de seçildi, 2023’teki seçimle de ikinci görev süresi içinde.
Bunun istisnası, TBMM’nin seçimleri yenileme kararı alarak son cumhurbaşkanına bir kez daha görev vermesi. ‘DEMOKRASİ YOK Kİ REKABET OLSUN’ - Mehmet Uçum “Cumhurbaşkanımızı 25 yıldır sandıkta yenmek istiyorlar, demokratik rekabette daha iyi olduğuna inanıyorsan, yeneceğini düşünüyorsan cumhurbaşkanımızın önünü kesmezsin, Yarışmaktan kaçan partiye seçmen itibar eder mi” diyerek muhalefete de mesaj verdi.
Bu açıklamayı nasıl değerlendiriyorsunuz? Türkiye’de demokrasi yok ki demokratik rekabet olsun. Cumhurbaşkanının en önemli rakibi, akla ziyan gizli tanık ifadeleriyle cezaevinde tutuluyor. Basın, örgütlenme özgürlüğü yok, ana muhalefet partisi CHP’nin yönetimine butlan kararı ile kayyum atandı, insan hakları özgür olmayan ülkeler seviyesinde. Türkiye otoriter rejimle yönetiliyor.
Böyle bir rejimde cumhurbaşkanı danışmanının “Kaçmayın” demesi kabul edilemez, bunu kendilerine söylesinler. Tüm rakiplerine yargı yoluyla saldıran kendileri. Bu insanların ağzına demokrasi ifadesi yakışmıyor. ‘GÜÇ SEÇMENİN ELİNDE’ - Demokratik seçim yoksa insanlar ne umut ederek sandığa gidecek, muhalefet nasıl yarışama gücü bulacak? Rekabet demokratik olmasa dahi sandık var.
İktidar, iyi bir şey yapacağını söyleyemediği için insanları, muhalefetin kendilerinden daha kötü olduğuna inandırarak ilerlemeye çalışıyor. Her şeye rağmen muhalefet varlığını sürdürüyor. Muhalefet birleşik bir biçimde hareket edebilmeli. Çünkü iktidarın amacı bölmek, bölerek küçültüp aradan çıkmaya çalışıyorlar. 100 metre bir yarış koşulacak, iktidar 99.
metreden başlayacak, muhalefet 100 metreyi onlar bir metre koşmadan tamamlamalı. Burada muhalefeti bir grup olarak düşünmeliyiz, biri düşerse diğeri devam eder. Ortak bir amaca koşanları kimse durduramaz. Güç seçmenin elinde, güç bizde. Biz sandığa gider oy atarsak kimse bunu yok sayamaz. - Yeni anayasa söylemlerinde ısrarla ilk dört maddenin yeni anayasanın da temeli olacağı ve korunacağı belirtiliyor.
Anayasayı değiştirme yetkisinin sınırları nedir? Asli kurucu iktidar anayasayı bir önceki anayasanın kurallarına bağlı kalmadan yeniden yazma gücüne sahiptir. Asli kurucu iktidar gücü millete aittir zira egemenlik milletindir. Asli kurucu gücün meşru olabilmesi için milletin rızasını ve katılımını her aşamada görmeliyiz. Bugün TBMM, kurucu iktidar değil, mevcut anayasaya göre kurulu iktidardır.
İlk dört maddeye ve 175. maddeye (toplanma ve yeter sayısı) bağlı kalarak anayasayı değiştirme yetkisi vardır. Bu durumda da Anayasa Mahkemesi değişikliklerin ilk dört maddeye uygunluğunu denetleme yetkisine sahiptir. Olağan yasama organlarının aynı zamanda kurucu iktidar yetkisi kullanarak yeni anayasa yapması hukuk ötesinde bir alanda demokratik siyasi meşruiyet yaratılması gereken bir durumdur.
‘İLK ÜÇ MADDENİN RUHU YOK EDİLEMEZ’ - Terörsüz Türkiye sürecinin başlamasıyla eğitim dili ve vatandaşlık tanımını düzenleyen 42 ve 66. maddeler sürekli konuşuluyor. Bunlarla ilgili adım atabilirler mi? Buradaki incelik; ilk dört madde kalır, onları koruyan dördüncü madde doğal bir korunma zırhındadır ki Anayasa Mahkemesi (AYM) böyle söylüyor. Diğer maddeler ilk üç maddeye uygun olmalıdır. Bunu da AYM denetler.
Şule Özsoy Boyunsuz, “Kamu kaynağını yağmalayan gruplar rejimde hayatta kalabilmek için geçiş dönemi anayasası istiyor” uyarısında bulundu. Mevcut antidemokratik koşullarda, toplumsallaşmayan ve hukukun dolanıldığı bir sürecin iç barışı zedeleyeceğini vurguladı.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
