Psikologlar, okula başlayan çocukların uyum sürecinde sakin vedalar, düzenli rutinler ve duyguların kabul edilmesinin önemini vurguladı. Öğretmenle güven ilişkisi kurulması, çocukların etiketlenmemesi ve arkadaşlık kurmaları için zaman tanınması da süreci destekleyen unsurlar arasında gösterildi.
Çocuklar için yeni eğitim öğretim yılı başladı. Bir yanda ilkokula ilk kez gidecek olan çocuklar, diğer yanda uzun yaz tatilinden sonra yeniden okula uyum sağlamaya çalışanlar… Peki, bu süreci en iyi şekilde olgunlaştırmak için neler gerekir? İşin uzmanları, “Çocukların en temel ihtiyacı güven duygusudur” diyor.
- Okula başlayan çocukların uyum sağlaması için neler yapılmalı?
Psikolog Arzu Turçalı: Uyum sürecinin ilk koşulu güvendir. Her çocuğun mizacı ve ihtiyaçları farklı olduğu için oryantasyon süreci de çocuğa özel planlanmalıdır. Ebeveynin sakin ve kararlı tutumu, kısa vedalar ve düzenli okul rutinleri çocuğun belirsizlikle baş etmesini kolaylaştırır. Gerekirse uyum süresi kademeli olarak artırılarak çocuğun okulla güvenli bir bağ kurmasına fırsat verilmelidir.
Uzman klinik psikolog Berrak Akkan: Okula başlamak çocuk için yalnızca yeni bir ortama girmek değil ebeveynden ayrılmak, yeni yetişkinlerle ilişki kurmak ve farklı bir düzene uyum sağlamak anlamına gelir. Bu dönemde kaygı, özlem ya da isteksizlik gibi duyguların kabul edilmesi, çocuğun süreci daha güvenli deneyimlemesini sağlar. Evde de çocuğun duygularını ifade etmesine alan açmak ve okul hakkında baskı yaratmadan konuşmak uyum sürecini destekler.
- Çocukların ayrıştırıldığı, “içine kapanık, çok hareketli ya da bizimki biraz süslü” gibi etiketlendiği durumlar oluyor. Bu tür etiketlemeler okula alışma sürecinde çocukları nasıl etkiler?
B. Akkan: Etiketler zamanla çocuğun kendisinden beklenen role uygun davranmasına yol açabilir. “Çekingen” denilen çocuk geri durmayı, “yaramaz” denilen çocuk ise bu davranışı sahiplenebilir. Çocukların farklı yönlerini gösterebilecekleri ve değişebileceklerini deneyimleyebilecekleri bir alana ihtiyaçları vardır. Bu nedenle öğretmen ve ebeveynlerin çocuğun yalnızca zorlandığı alanları değil, güçlü ve gelişen yönlerini de görünür kılması önemlidir.
- Çocuk okula alışamıyorsa, anne babasını hep yanında istiyorsa neler yapılmalı?
Turçalı: Ayrılmakta zorlanmak her zaman okula hazır olmamak anlamına gelmez. Çocuğun duygusu kabul edilmeli, vedalar sıcak, kısa ve net tutulmalıdır. Ebeveynin sürekli yanında kalması bazı durumlarda ayrılığı kolaylaştırmak yerine erteleyebilir. Bu süreçte okul ve aile birlikte hareket ederek çocuğun ihtiyaçlarına uygun, aşamalı bir ayrılma planı oluşturabilir.
Akkan: Hedef çocuğun hiç ağlamaması değil, ayrılık duygusuyla baş edebilmeyi zamanla öğrenmesidir. Çocuğun öğretmeniyle kendi güven ilişkisini kurmasına fırsat verilmelidir. Süreci değerlendirirken yalnızca ağlayıp ağlamadığına değil, gün içinde sakinleşebilmesine ve ilişki kurabilmesine de bakılmalıdır. Uyum güçlüğü uzuyorsa, çocuğun hangi anlarda zorlandığı gözlemlenerek müdahale buna göre şekillendirilmelidir.
- Çocukların okulu sevmesi için arkadaş uyumu da çok önemli… Bunun için ne yapılmalı?
Turçalı: Çocuk kendini grubun bir parçası hissettiğinde okula olan bağlılığı da güçlenir. Küçük grup oyunları ve ortak deneyimler bu aidiyet duygusunu besler. Her çocuğun arkadaşlık kurma hızının farklı olduğu unutulmamalıdır. Öğretmenin benzer ilgi alanlarına sahip çocukları doğal oyun ortamlarında bir araya getirmesi ilişki kurmayı kolaylaştırabilir.
Akkan: Çocuklardan ilk günlerden itibaren yakın arkadaşlıklar kurmalarını beklemek doğru değildir. Bazı çocuklar önce ortamı gözlemler, ardından ilişkiye girer. Okulun görevi çocukları arkadaş olmaya zorlamak değil; doğal karşılaşmaları, işbirliğini ve birlikte oyun kurabilecekleri fırsatları çoğaltmaktır. Özellikle eşli ve küçük grup etkinlikleri, daha çekingen çocukların da sosyal ilişkiye daha rahat dahil olmasını sağlayabilir.
Çocuklar sözcük oyunlarına ve tekerlemelere bayılır. Bu hafta onlarla zor bir tekerlemeyi ezberleyip tekrar etme oyunu oynayın.
“Yabani Çayırlara Doğru” bir çocuğun yaşam yolculuğunda doğayı, dünyayı ve insanı anlaması için ona yeni pencereler açıyor.
Yazar: Trevor Noah Yayınevi: Doğan Çocuk Yaş: 7+ Sayfa: 128
Evreni, enerjiyi ve iklime etkilerini anlamak için bu hafta “Çocuk Bilim Müzesi”ni ziyaret edin.
Bu hafta çocuklarınızla ve torunlarınızla birlikte Şubadap’tan “Yaşam Ağacı” isimli şarkıyı dinleyin ve bu şarkı hakkında sohbet edin.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
