O harika limanların yolcuları şimdi nerede

Unuttuğumuz ve kaybolan deniz yollarımızı yazacağımı söylemiştim. Sarayburnu’ndan kalkıp Antalya’ya kadar liman liman, belde belde giden yolcu gemilerimiz. İzmir-Bodrum arası mehtap eşliğinde yemekli seyirler. Sabah erken İzmir’in tarihçi-edebiyatçı kalemi değerli dostum Yaşar Aksoy aradı... Yine İzmir’den... Yine Attilâ İlhan’dan... Yine Pasaport İskelesi’ndeki günlerimizden....

Okuduğumuz şiirlerden ve Yaşar’ın son kitapları Dario Moreno’dan... Ve ‘Bodrum’un gizli tarihi’nden konuştuk. Yaşar’la yolcu vapurlarımızı ve limanlarımızı andık. İkimiz de iyi biliyorduk ki; Limanlar maceralara, şiirlere, uygarlıklara açılan kapılardır. Amin Maalouf’un limanları gibi. Bizim de liman hikâyelerimiz vardı.

Biraz romantik bir giriş oldu ama;Konu Sarayburnu’ndan kalkıp Çanakkale, İzmir üzerinden Ege’nin en güzel limanlarına, kıyı beldelerine uğrayıp Bodrum’a ve hatta Fethiye’ye kadar gelen yolcu vapurlarımız olunca... Kaybettiğimiz bu muhteşem yolculuk başka nasıl anlatılabilirdi ki...

İŞTE 1930 VAKİT GAZETESİ İLANI VE O YOLCULUĞUN HARİTASIBu unutulmuş deniz yolculuklarını hatırlatan yazım üzerine o kadar çok mesaj alıyorum ki... Aynı eksikliği ve kaygıları hisseden bir okurum göndermiş. “20 Ekim 1930 tarihli Vakit Gazetesi’ndeki Anafarta Vapuru’nun ilanı.” Vapur İstanbul’dan kalkıyor, Antalya’ya kadar liman liman yolcu taşıyor.

Bir başka okurum Yüksel Çetiner yazmış:“Fatih Bey; eski yıllarda Sarayburnu’ndan akşama doğru kalkan arabalı vapur, izleyen günün öğlen saatleri civarında Bodrum’a ulaşır idi. İzleyen yıllarda İzmir, son liman oldu. Bilet bulmak zordu, eşin dostun katkısıyla kullanabilir olduk. Her halûkarda, gece kaptan Ahmet Bey’in liderliğinde, danslı yemekler olur idi.

Deniz yolu keyfini yaşamış yolcular olarak arabalarımıza biner, daha güneydeki yazlık mahallere doğru yola çıkardık. Ayrıntı uzun, ekran küçük, zaman dar, geçiyorum. Şimdi bir uzun tatil gününün başında, Bodrum’a bir günde 100. 000 araba girdiği söylenir oldu. Ege, Güneybatı Ege ve Batı Akdeniz yüz binlerce araba trafiği, binlerce ölümlü kaza...”

Sayın Çetiner özetle diyor ki:“Bu deniz yolları çalışsa, karayollarında bu kazalar olur mu?” YIL 1951 İSTANBUL’DAN MERSİN’E Bir başka okurumdan; 25 Nisan 1951 tarihli Anadolu Gazetesi ilanı. Devlet Deniz Yolları “İskenderun Hattı Yaz Programı”: İstanbul-Tekirdağ-Gelibolu-Çanakkale- İzmir- Çeşme -Küllük/Güllük- Bodrum- Datça- Marmaris-Dalyan-Fethiye-Kalkan- Kaş-Finike-Antalya-Alanya-Anamur-Kilindire-Mersin-İskenderun.

Bakar mısınız şu rotaya! Bugün bu harika rotaya bir de Kıbrıs eklenmez mi? İşte anlatmak istediğim de bu. Yolcu vapurlarımızı,Denizlerimizi,Limanlarımızı,Kıyılarımızın yollarını kaybettik. Dahası;Yolcular bitince, o limanlardaki, beldelerdeki hareket de bitti. Hikâyeler azaldı. O harika limanların yerlerini pahalı marinalar ve balıkçı barınakları aldı. Bugün Kaş ya da Kalkan’a kaç yolcu gemisi gelir?

Ama bakın Ege adalarına Yunan feribotları vızır vızır. Müthiş bir yolcu trafiği. Karayolları turizmi artınca;Mesela Fethiye Körfezi daraldı, sığlaştı. Büyük gemiler giremez oldu. Marmaris Körfezi daraldı. Bodrum betona boğuldu. AH GÜLCEMAL AHHHVe bir büyük hikâye... İki bacalı 4 direkli yolcu gemimiz Gülcemal... Gülcemal’in filmlere konu olacak bir hikâyesi var. İşte 8 Temmuz 1969.

Karaköy rıhtımında İstanbul–Ege seferleri için bekleyen Gülcemal. 1874’te Belfast’ta denize indirildi. White Star Line için Liverpool–New York arasında çalıştı. Yaklaşık 142 metre uzunluğundaydı. 1911’de Osmanlı Seyr-i Sefaın İdaresi tarafından satın alınınca gemiye Sultan V. Mehmed Reşad’ın annesi Gülcemal Kadınefendi’nin adı verildi.

1920–1921’de Türk ticaret denizciliğinin Amerika’ya uzanan ilk yolcu seferlerinin simgesi oldu. Mübadele döneminde de Selanik ve Girit’ten gelen Evlad-ı Fatihan’ı Türkiye limanlarına taşıdı. Atatürk de 1926’daki Mudanya yolculuğunu Gülcemal ile yaptı. Gülcemal, bir süre İstanbul-Akdeniz limanları arasında yolcu taşıdı. 1937’de düzenli hizmetten çekildi.

Gülcemal’in Türk insanına, Türk askerine yaptığı hizmet anlatmakla bitmez. Ama bu yazıdaki amacım;Kaybolan deniz yollarımızın ve deniz yolcularımızın; Dahası unutulan limanlarımızın hikâyesini hatırlatmaktır. Ve yine aynı sözüme geliyorum: Sayın Recep Düzgit... Deniz Ticaret Odası Başkanı oldunuz. Deniz ticareti demek “konteyner ve elleçleme”den ibaret değilse eğer;Ki seçim öncesi açıklamalarınızdan bunu anlıyorum.

Öyleyse lütfen “deniz yolcu trafiğimiz” ve limanlarımız için bir şeyler yapın.. Yeni görevinizde başarılar diliyorum.

Kaynak: Hürriyet