Nepal’de 1.400’den fazla kişinin öldüğü, 6 bin kişinin kaybolduğu ve 5 milyar dolarlık yıkıma yol açan sel felaketinin ardından BM Kayıp ve Zarar Fonu’ndan bir ay boyunca finansman aktarılmadı. Uzmanlar, fonun acil krizlere yanıt verecek hızlı mekanizmalardan yoksun olduğunu belirterek reform çağrısı yaptı.
Küresel iklim krizi ve çevresel yıkımların en ağır sonuçlarıyla yüzleşen gelişmekte olan ülkeler, Birleşmiş Milletler'in (BM) bürokratik engelleriyle karşı karşıya. Nepal'in Rasuwa bölgesinde meydana gelen, 1.400'den fazla insanın yaşamını yitirdiği ve 6 bin kişinin kaybolduğu devasa çamur ve sel "tsunamisi", BM bünyesinde 2022 yılında kurulan Kayıp ve Zarar Fonu'nun ilk büyük sınavında başarısız olduğunu gösterdi. Nature dergisinde yayımlanan uzman analizine göre, küresel karbon emisyonlarında yalnızca %0,01'lik payı bulunan Nepal'in 5 milyar dolarlık (milli gelirinin %10'u) devasa yeniden inşa talebi yanıtsız kaldı.
Felaketin hemen ardından resmi başvuru yapan Nepal hükümetine BM yetkilileri tarafından "aciliyet ve merhametle yaklaşılacağı" sözü verilmesine rağmen, bir ay geçmesine rağmen somut hiçbir finansal adım atılmadı.
Uzmanlar, BM Kayıp ve Zarar Fonu'nun acil insani kriz durumlarında hızlı para aktaracak "hızlı erişim kanallarına" sahip olmadığını, başvuruların yıllık karmaşık takvimlere sıkıştırıldığını ve bu durumun felaketzedeleri kaderine terk etmek anlamına geldiğini bildirdi.
Analizde dikkat çekilen en kritik bilimsel nokta ise BM'nin finansman aktarımı için talep ettiği "aşırı hava olayının iklim kriziyle doğrudan bağlantısını kanıtlayan veriler" şartı oldu.
Himalayalar'da yaşanan buz erimeleri, çığlar ve çamur kaymaları gibi karmaşık ve kademeli doğa olaylarının iklim kriziyle matematiksel bağını kurmanın yıllar sürebileceğini vurgulayan araştırmacılar; gelişmiş veri ve modelleme altyapısına sahip olmayan Nepal gibi ülkelerden bu kanıtların istenmesinin iklim adaletine aykırı olduğunu kaydetti.
20 yıldan uzun süredir Himalayalar üzerine çalışan çevre bilimciler, bir felaketin dakikalar içinde gelişebileceğini, bilimin ise nedensel bağlantıları çözmesinin yıllar alacağını hatırlatıyor.
BM Kayıp ve Zarar Fonu'na acil reform çağrısında bulunan uzmanlar; acil insani yardımlar için bürokrasisiz hızlı fon aktarımı yapılması gerektiğini, kesin iklim verisi eksikliğinin yardım reddi gerekçesi sayılamayacağını ve yoksul ülkelerin yüksek faizli borç bataklığına itilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
