Mustafa Necati Uğural

Mustafa Necati Bey, 1. Dünya Savaşı yıllarında İzmir’de avukatlık, eğitimcilik, gazetecilik yapmıştır. 1915 yılında arkadaşı Hüseyin Vasıf Bey ile Özel Şark İdadisi adlı bir okul kurar ve bu okulda müdürlük ve edebiyat öğretmenliği yapmıştır.

İzmir’in karanlık ve acılarla dolu 15 Mayıs 1919 günleri öncesinde, Hükümetin karşısındaki Park Kıraathanesi’nde İzmirli aydınlar toplanmışlardır. Hepsinin heyecan ve keder içinde bulundukları anlaşılıyordu. Günlerdir tedirgin olan İzmir halkının gerilimi ve öfkesi son kerteye varmış, öğretmen Mustafa Necati’nin çağrısı üzerine gençler, ‘Mekteb-i Sultani’de toplantıya katılanların arasında asker olarak, Albay Süleyman Fethi Bey, Albay Kâzım (Özalp) Bey, Jandarma subaylarından Albay Mümin Bey yer almıştır.

Toplantıya; Mekteb-i Sultanî Müdür Yardımcısı İsmail Habib Bey, Mekteb-i Sultanî öğretmenlerinden Mustafa Necati Bey, Vasıf Bey, Kemal Bey, Ahmet Naili Bey ve Matematik öğretmeni Nazmi Bey ve vilâyet memurlarından Enver Bey ve Mevlevi Şeyhi Nurettin Efendi katılmıştır. Gazeteci olarak da Anadolu gazetesi sahibi Haydar Rüştü Bey, aynı gazetenin yazarlarından Reşat Bey, Köylü gazetesi sahibi Mehmet Refet Bey, Ahenk gazetesi sahibi Nazmi Bey, aynı gazetenin başyazarı Mehmet Şevki Bey, Hukuk-u Beşer gazetesinin sahibi ve Başyazarı Hasan Tahsin Bey katılmışlardır.

İlk konuşmayı yapan öğretmen Necati Bey; “İlhakı Red Heyet-i Milliye” komitesi kurulmasını önermiştir. “İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” derhal bir “Reddi İlhak” komitesi kurarak, iki ayrı el ilânı ile Yahudi Maşatlığı’nda halkı mitinge davet etmiştir, el ilanlarında:

“Vatanını seven Yahudi maşatlığına gelsin” uyarısı üzerine, İzmirliler, maşatlığa gitmek üzere evinden çıkarken, bütün anneler ağlayarak onları teşvik ediyordu.

Yahudi maşatlığı halk ile dolmuş, ateşler yakılmıştı. Kırmızı alevler gökte manalı bir durum yaratıyordu. Maşatlık’ta toplananların 40 bin kişi olduğu tahmin edilmiştir.

Mustafa Necati, Moralızade Halit, Ragıp Nurettin Beylerin hazırladığı ‘Reddi İlhak Heyet-i Milliye’nin bildirisinde şunlar yer almıştır:

Wilson ilkeleri adı altında hakkın zorla elinden alınıyor ve namusun parçalanıyor. …Yunan egemenliğini kabul ediyor musun? Artık kendini göster. Tüm kardeşlerin Maşatlık’tadır. ... Binlerle, yüz binlerle Maşatlık’a koş ve Milli Heyet’in emrine uy.”

İzmir’in işgali üzerine İstanbul’a giden Mustafa Necati Bey, İçişleri Bakanlığı’nda görev alıp ve Balıkesir’e atanmıştır. Mustafa Necati Bey, Hüseyin Vasıf ile birlikte “İzmir’e Doğru” adlı bir gazete çıkarırlar. Millî hareketin yayın organı olan bu gazete, millî duyguları geliştirici yayınlar yapmıştır.

29 Nisan 1920 günü Saruhan milletvekili olarak TBMM’ne katılmak üzere şehirden ayrılmıştır. TBMM’nin ilk üç döneminde milletvekilliği yapmıştır. “Mübadele” sırasında; “Bayındırlık ve İskan Bakanlığı” yapan Mustafa Necati Bey, 1924 Anayasası’nın yürürlüğe konulduğu sırada; “Adalet Bakanlığı” yapmıştır.

“Tevhidi Tedrisat” sürecinde, yapılacak “Harf Devrimi” sırasında, “Millî Eğitim Bakanlığı” yapmıştır. Harf Devriminin hemen ardından kurulan Millet Mektepleriyle kısa sürede bir milyona yakın kişiye yeni harflerle okuma yazma öğretilmiştir.

Bakanlığı sırasında gerçekleştirdikleri işlerin önemlileri şunlardır; Millî Eğitim Bakanlığı kanunu çıkarır, çıkan kanunla, eğitim işlerini valilerin kontrolünden çıkararak bakanlığın kontrolüne almıştır. Kanun’da yer alan; “Millî Eğitim hizmetinde asıl olan öğretmenliktir” hükmü ile öğretmenlik mesleğini itibarlı hâle getirmiş ve öğretmenlerin özlük haklarına ilişkin düzenlemeler yapmıştır.

Milli Eğitim politikalarına bilimsel olarak yön veren kurum olan Talim Terbiye Kurulu da Mustafa Necati döneminde kurulmuştur. Karma Eğitim Mustafa Necati Bey döneminde başlatılmıştır. 1928-29 eğitim yılında ise ülke çapındaki tüm okullarda karma eğitime geçilmiştir.

Sanayi-i Nefise Mektebi de (Güzel sanatlar Okulu) Mustafa Necati döneminde açılmıştır. … Anadolu’daki 40 bin köye en kısa zamanda öğretmen gönderilmesi için ilk 10 yılda 30 bin öğretmen yetiştirilmesi gerekmektedir.

…Mustafa Necati Bey, 29 Aralık 1928 Cumartesi günü hastalanır. Şiddetli karın ağrısı olan bakana Ankara’da yapılan konsültasyonlarda akut apandisit tanısı konur ve acil ameliyat önerilir. …1 Ocak 1929 Salı günü vefat eder ve İstanbul’dan gelen hekimler ancak ölümden sonra Ankara’ya ulaşmışlardır.

Mustafa Necati Bey’in gömütü, Ankara Cebeci Asri mezarlığındadır. Mezun olduğu Mektebi İdadi’sinden (İzmir Atatürk lisesi) Milli Eğitim Bakanı arkadaşları Vasıf Bey ve Dr. Reşit Galip ile yan yana yatarlar. İAL öğrencilerimiz, her yıl yaptıkları Anıtkabir ziyaretleri sonrası, okulların mezunu üç Milli Eğitim Bakanı’nın gömütlerini ziyaret ederler. Işıklar içinde yatıyorsun, değerli bakanım.

Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika