ManşetGündem
Ana SayfaGündemPolitikaEkonomiSporDünyaTeknolojiKültür
ManşetGündem
Ana SayfaGündemPolitikaEkonomiSporDünyaTeknolojiKültür
  1. Ana Sayfa
  2. Gündem
  3. Modern insanın trajedisi - Okan Toygar
Gündem

Modern insanın trajedisi - Okan Toygar

Antik Yunan tragedyalarının oyun kişileri krallar, soylular ve mitolojik kahramanlardı. Nitekim Aristoteles, Poetika adlı eserinde Oidipus, Orestes ve Aias gibi soylu ailelerden gelen kahramanlar üzerinden tragedyaya dair çözümlemeler yaptı.

Manşet Gündem Haber Merkezi·Yayınlanma: 17 Kasım 2026 04:00·Güncelleme: 17 Kasım 2026 04:12·5 dk okumaBu haber 20 kez okundu
Modern insanın trajedisi - Okan Toygar
Modern insanın trajedisi - Okan Toygar
Haber detayı

Haberin ayrıntıları

Nitekim Aristoteles (MÖ 384 – MÖ 322), Poetika adlı eserinde Oidipus, Orestes ve Aias gibi soylu ailelerden gelen kahramanlar üzerinden tragedyaya dair çözümlemeler yaptı. Ona göre bu kahramanlar, bütünüyle erdemli ya da kötü oldukları için değil, yaptıkları trajik hatalar (hamartia) nedeniyle felakete sürüklendi.

1 Aradan geçen yüzyıllar içinde toplumlar ve yaşam biçimleri değişirken tragedya kahramanları da dönüştü. Her biri soyluluk ceketini çıkarıp sıradan insanların arasına karıştı. Onların yaşadığı trajediler de edebiyatın ve tiyatronun konusu olmaya başladı. Modern dünyada gerçek anlamda bir tragedyanın yazılıp yazılamayacağı ise tartışma konusuydu.

Arthur Miller (1915-2005), 1949 yılında kaleme aldığı Satıcının Ölümü adlı oyunuyla bunun mümkün olduğunu gösterdi. Oyunun kahramanı Willy Loman, daha çok kazanma ve sistemin kendisine vaat ettiği hayata ulaşma uğruna ömrünü tüketir. Ancak bütün çabasına rağmen hayallerini gerçekleştiremez; sonunda hem kendisini hem de yaşamının anlamını sorgulamak zorunda kalır.

Miller’ın yaklaşık seksen yıl önce sahneye taşıdığı bu trajedi, insanın değerinin giderek daha fazla para, statü ve sahip olduklarıyla ölçüldüğü günümüz dünyasında çok daha yakıcı bir biçimde karşımıza çıkıyor.

Miller, oyunun sahnelenmesinden hemen sonra yayımlanan Tragedya ve Sıradan İnsan 2 başlıklı yazısında, trajedinin sıradan insanların yaşamlarında da aranması gerektiğini öne sürerek, sahnenin yalnızca sarayları değil evleri de gözeterek kurulması gerektiğine değinir. Ona göre günümüz insanı da onurunu ve toplumdaki yerini korumak için mücadele ederken kendini bir çıkmazın içinde bulabilir.

Üstelik trajedinin kaynağı yalnızca insanın hataları değildir; içinde yaşadığı toplumun ona dayattığı koşulların da bunda payı vardır. Bugün Türkiye’de yaşananlara bakmak bile paranın ve zenginliğin toplumsal yaşamda nasıl bir yer edindiğini görmemize yetiyor.

Yüz binlerce insanı etkileyen son yatırım fonu krizinde iktidara yakın bazı isimlerin elde ettiği büyük kazançların ortaya çıkması, meslekleri boyunca milyonlar kazanmış ünlü futbolcuların daha da zenginleşme uğruna yüksek kâr vaat eden sözde fonların peşine düşmesi, depremzedeler için toplanan milyarlarca liralık bağışların kişisel hesaplara aktarıldığı ve amacı dışında kullanıldığı iddiaları, siyasete girdikten sonra mal varlıklarındaki artışlarla dikkat çekenler, belediyelerde imar rantı, ihaleler ve kamu kaynaklarının kullanımı üzerinden gündeme gelen çıkar ilişkileri...

Bütün bunları yalnızca kişisel açgözlülükle açıklamak yeterli mi? Yoksa asıl sorgulanması gereken, zenginleşmeyi başarının başlıca ölçüsü hâline getiren ve ekonomik güçle siyasal nüfuz arasındaki ilişkileri besleyen kapitalist düzenin ta kendisi mi? Bu düzenin etkileri yalnızca servet biriktirme tutkusuyla sınırlı değil.

İnsanı sürekli daha fazla kazanmaya, sınıf atlama hezeyanına ve başkalarının önüne geçmeye yönelten bu anlayış, yalnızca ekonomik ilişkileri değil, hayata ve insan ilişkilerine bakışı da biçimlendiriyor. Körleşmiş rekabet, işyerlerinden okullara, toplumsal ilişkilerden gündelik yaşama kadar her alana yayılıyor. İnsanlardan durmadan gelişmesi, daha verimli olması ve daha yüksek hedeflere ulaşması bekleniyor.

Sonra yeni bir hedef beliriyor; eldekiyle yetinmek, başarılı ve mutlu hissetmek giderek zorlaşıyor. Modern dünyada insanın trajedisi, bir bakıma sistemin dayattığı değerlerle mücadelesinde ortaya çıkar. Bu düzen karşısında giderek küçülen, değersizleşen insan yalnızca insanca yaşamanın yollarını arar; oysa elinden bu bile alınmıştır.

Bir yanda onurunu koruma çabası, diğer yanda ayakta kalabilmek için boyun eğmek zorunda kaldığı koşullar vardır. Willy de bu çatışmanın içinde, yaşadığı düzeni sorgulamak yerine başarısızlığının nedenlerini kendisinde aramaya ve yetersiz olduğuna inanmaya başlar. Bu düşünce onu, ölümünden sonra hayat sigortasından ailesine para ödeneceği inancıyla intihara kadar sürükler.

Yaşarken ailesine sunamadığı hayatı, ölümüyle sağlayabileceğine inanır. Karısı Linda, Willy’nin mezarı başında, yıllardır taksitlerini ödedikleri evin borcunun nihayet bittiğini söyler ve ardından “Özgür ve borçsuzuz. Özgürüz. Özgürüz... Özgürüz...” diye seslenir. 3 Bu sözler, oyunun belki de en acı ironisidir. Artık ev bütünüyle onlarındır, ama Willy o evde yaşayamayacaktır.

Willy Loman’ın trajedisi ölümle son bulur. Ancak insan, hayatta kalarak da bir ömrü tüketebilir; kendisine ait sandığı, gerçekte sistemin dayattığı hedefe ulaşmak için çabalarken, yaşamını anlamlı kılan değerleri birer birer yitirebilir. Erich Fromm (1900-1980), insanın yaşamla kurduğu ilişkiyi, “sahip olmak” ve “olmak” olarak adlandırdığı iki farklı varoluş biçimi üzerinden ele alır.

4 Sahip olmayı merkeze alan anlayışta, insan kim olduğunu sahip olduklarıyla tanımlamaya başlar; başarıları, serveti ve toplumdaki konumu, değerinin ölçüsüne dönüşür. Oysa Fromm’a göre insanın yaşamını anlamlı kılan, sahip olduklarından çok, düşünmesi, üretmesi, sevmesi ve başkalarıyla kurduğu ilişkilerdir.

İnsanın kendisine dayatılan başarı ve mutluluk ölçütlerini sorgulaması, yaşamını buna göre yeniden biçimlendirmeye çalışması kuşkusuz önemlidir. Ancak bu çaba, onu sürekli aynı arayışlara yönelten toplumsal koşullar değişmedikçe yeterli olmayacaktır.

Asıl ihtiyaç duyulan, daha fazla kazanmanın değil insanca yaşamanın, rekabetin değil dayanışmanın, kişisel çıkarların değil ortak iyiliğin esas alındığı başka bir toplumsal düzendir. OKAN TOYGAR --- Kaynaklar: 1- Aristoteles, Poetika: Şiir Sanatı Üzerine, çev. Ari Çokona ve Ömer Aygün, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. basım, 2017, s. 34 (XIII. Bölüm).

2- Arthur Miller, “Tragedy and the Common Man” (1949), The Theater Essays of Arthur Miller, New York: Viking Press, 1978, s. 3–7. 3- Arthur Miller, Satıcının Ölümü, çev. Aytuğ İz’at ve Y. Emre İz’at, İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, 2002, s. 119. 4- Erich Fromm, Sahip Olmak ya da Olmak: İki Varoluş Biçimi Üzerine Bir İnceleme, çev. Aydın Arıtan, İstanbul: Say Yayınları, 7. baskı, 2019.

Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika

04:00

YENİ Parti; heyecan azaldığı savı ve nedenleri üzerine

04:00

Yamansaz Bataklığı planı yargıya taşınıyor: Dört ve yedi kata kadar yapılaşma

04:00

Lahana gibi giyinmişken okuduğum Sayıştay raporu

04:00

Kısırdöngüyü kırmak - Joan Borrell

04:00

Umut olmak sorumluluk getirir!

04:00

YENİ Parti’de yeni dönem nasıl işleyecek? Yeni dönemin şifreleri

04:00

Cengiz Elektrik, iki kez sonlandırılan GES projesini Gazipaşa’ya taşıdı

Bursa’da fabrikada 'doğalgaz' kaçağı: İşçileri fark etti, üretim durduruldu, fabrika boşaltıldıGündem16 Kas 16:48

Bursa’da fabrikada 'doğalgaz' kaçağı: İşçileri fark etti, üretim durduruldu, fabrika boşaltıldı

Bursa'da bir fabrikada çalışanların doğalgaz kaçağını fark etmesi üzerine panik yaşandı. İhbar üzerine bölgeye çok sayıda ekip sevk edilirken, AFAD ekiplerinin incelemelerinin ardından fabrikanın üretiminin durdurulmasına ve tahliye edilmesine karar verildi.
Ömer Sarıgül adliyedeGündem16 Kas 14:06

Ömer Sarıgül, ek ifade için İstanbul Adalet Sarayı’na getirildi

Sarıgül ailesine yönelik suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama soruşturması kapsamında tutuklu bulunan Ömer Sarıgül, ek ifade vermek üzere adliyeye götürüldü. Soruşturmanın önceki aşamasında ağabeyi Emir Sarıgül, etkin pişmanlık kapsamında verdiği ek ifadenin ardından konutu terk etmeme adli kontrolüyle tahliye edilmişti.
Balıkesir'de denize uçan yolcu minibüsünde can pazarı: 1 ölü, 10 yaralıGündem16 Kas 13:28

Balıkesir'de denize uçan yolcu minibüsünde can pazarı: 1 ölü, 10 yaralı

Balıkesir'in Ayvalık ilçesinde, şoförü direksiyon başında kalp krizi geçiren yolcu minibüsü denize uçtu. Direksiyon başında kalp krizi geçiren Batuhan Yılmaz yaşamını yitirdi. 1'i bebek 10 yolcu ise yaralandı.
ManşetGündem

Türkiye ve dünyadan son dakika haberleri, güncel gelişmeler ve gündemin öne çıkan başlıkları.

Son DakikaRSS Akışı

Kategoriler

Son DakikaGündemPolitikaEkonomiSporDünyaTeknolojiKültür

Kurumsal

HakkımızdaHaber MerkeziKünyeYayın İlkeleriDüzeltme Politikası

Haber Servisleri

Son DakikaGelişmeleri kronolojik olarak takip edin.RSS AkışıYeni haberleri RSS okuyucunuza ekleyin.Site HaritasıYayınlanan sayfalara toplu olarak erişin.
YayıncıManşet Gündem Haber Merkezi

Haberlerde kullanılan kaynak ve yayın zamanı ilgili içerik sayfasında açıkça belirtilir.

Yayın ilkelerini incele
© 2026 Manşet Gündem. Tüm hakları saklıdır.
Ana SayfaHakkımızdaKünyeYayın İlkeleri