İspanya’da 42 sağlıklı yetişkinle yürütülen üç aylık çalışmada, günlük 35 gram domates salçası tüketen grupta seçici dikkat, çağrışımsal hafıza ve bazı beyin ağlarıyla ilgili değişiklikler gözlemlendi. Araştırmacılar sonuçların dikkatle yorumlanması ve domatesin bilişsel işlevleri doğrudan iyileştirdiği sonucuna varılmaması gerektiğini belirtti.
Sofraların vazgeçilmez sebzelerinden domates, yalnızca zengin besin içeriğiyle değil, beyin sağlığı üzerindeki olası etkileriyle de araştırmacıların ilgisini çekiyor. İspanya’da gerçekleştirilen yeni bir klinik çalışmada, üç ay boyunca düzenli olarak domates salçası tüketen sağlıklı orta yaşlı yetişkinlerde dikkat çekici sağlık değişimleri gözlemlendi.
Antioxidants dergisinde yayımlanan araştırmaya 42 sağlıklı yetişkin dahil edildi. Katılımcılar iki gruba ayrıldı. Bir grup üç ay boyunca günlük beslenmesine 35 gram domates salçası eklerken (yaklaşık iki kaşık), diğer grup domates, karpuz, papaya ve greyfurt gibi likopen açısından zengin besinleri kısıtlayan bir beslenme programı uyguladı. Araştırmanın sonunda katılımcılara çeşitli bilişsel testler uygulandı.
Sonuçlar, domates salçası tüketen grupta özellikle seçici dikkat ve çağrışımsal hafıza ile ilgili bazı değişikliklere işaret etti. Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri beyin görüntülemelerinde ortaya çıktı. Araştırmacılar, katılımcıların bir bölümünün beyin taramalarını inceleyerek yüksek likopen tüketiminin beynin farklı bölgeleri arasındaki işlevsel bağlantılarla ilişkisini değerlendirdi.
Tarama sonuçları, yüksek likopen içeren beslenmenin bilişsel işlev ve dikkatle bağlantılı beyin bölgelerindeki ağ bağlantılarında değişikliklerle ilişkili olabileceğini gösterdi. Düşük likopen tüketen grupta ise özellikle dikkatle ilişkili bazı bölgelerde, dinlenme halindeki bağlantılarda azalma gözlendi.
Araştırma ekibi, bu değişikliklerin beynin farklı ağları arasındaki gereksiz etkileşimlerin azalması ve bilgi işleme süreçlerinin daha verimli hale gelmesiyle ilişkili olabileceğini öne sürdü. Ancak bu yorumun daha geniş çalışmalarla doğrulanması gerektiği de vurgulandı. Domates grubunda dikkat çeken bir başka değişiklik ise beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) seviyelerinde görüldü.
BDNF, sinir hücrelerinin gelişimi ve birbirleriyle bağlantı kurmasında rol oynayan, aynı zamanda beynin değişen koşullara uyum sağlama kapasitesi olarak tanımlanan nöroplastisiteyle ilişkilendirilen bir protein. Araştırmacılar, domates tüketiminin ardından likopen düzeylerindeki artış ile BDNF ve beyin ağlarındaki değişiklikler arasında paralel bir ilişki tespit etti.
Bu durumun, domates tüketimi sonrasında beyinde meydana gelen işlevsel yeniden yapılanmaya ilişkin bir işaret olabileceği değerlendirildi. Çalışmanın yazarları, elde edilen sonuçların antioksidan likopendeki değişikliklerle beynin işlevsel bağlantılarındaki değişiklikleri ilişkilendiren ilk klinik çalışmalardan biri olduğunu belirtti.
Araştırmanın sonuçları dikkat çekici olsa da bilim insanları domatesin bilişsel işlevler üzerindeki olası etkisinin yalnızca likopene bağlanamayacağını belirtiyor. Bunun nedeni domatesin likopenin yanı sıra çok sayıda vitamin, mineral ve farklı antioksidan bileşik içermesi.
Dolayısıyla çalışmada gözlemlenen bilişsel ve nörolojik değişikliklerin doğrudan likopenden kaynaklandığını söylemek için henüz yeterli kanıt bulunmuyor. Araştırmanın bulguları, daha önce gerçekleştirilen bazı çalışmalarla da örtüşüyor.
Önceki bir araştırmada, karotenoid açısından zengin domates tozu içeren bir gıdanın sekiz hafta boyunca yaşlı yetişkinlerde işlem hızı, dikkat ve çalışma belleğiyle ilgili performansta iyileşmelerle ilişkili olduğu bildirilmişti. Likopen daha önce yapılan araştırmalarda kalp ve karaciğer hastalıklarının yanı sıra bazı kanser türleriyle ilgili risk göstergeleriyle de ilişkilendirilmişti.
Ancak bu tür ilişkiler, likopen tüketiminin söz konusu hastalıkları doğrudan önlediği anlamına gelmiyor. Benzer şekilde, yeni araştırma da domatesin hafızayı güçlendirdiğini veya beyin fonksiyonlarını doğrudan iyileştirdiğini kanıtlamıyor. Çalışmaya yalnızca 42 kişinin katılması ve beyin görüntülemelerinin 14 kişiyle sınırlı kalması, sonuçların dikkatli yorumlanmasını gerektiriyor.
Araştırmacılar, domates salçası tüketiminin zaman içinde kalıcı ve klinik açıdan anlamlı bilişsel değişikliklere yol açıp açmadığını ortaya koymak için daha fazla katılımcıyla ve daha uzun süreli çalışmalar yapılması gerektiğini vurguluyor.
Şimdilik araştırmanın ortaya koyduğu tablo, domatesin içerdiği likopen ve diğer besin bileşenlerinin beyin sağlığıyla olası ilişkisine dair yeni bir araştırma alanına işaret ediyor. Ancak domates tüketimi ile daha iyi hafıza arasında kesin bir neden-sonuç ilişkisi kurulabilmesi için daha güçlü bilimsel kanıtlara ihtiyaç var.
New York Post’un “What happened to people’s brains when they ate 2 tablespoons of tomato paste every day” başlıklı haberinden derlenmiştir.
Kaynak: Hürriyet
