‘İştahsızlığı, unutkanlığı yaştandır diye geçiştirmeyin’

Haberlerimizi Google’da Takip Edin Gelişmelerden anında haberdar olun. Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye’de 65 yaş ve üzerindeki nüfus 2025 yılında yüzde 11,1 ile 9,5 milyonu aştı. Bu rakamların 2030’da yüzde 13,5’e; 2040’taysa yüzde 17,9’a çıkması bekleniyor.

Bu demografik değişim sağlıklı yaş alma ve yaşlı sağlığının giderek daha geniş bir toplumsal gündeme dönüşeceğine işaret ediyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) sağlıklı yaş almayı, ileri yaşlarda iyilik halini mümkün kılan işlevsel kapasitenin geliştirilmesi ve korunması üzerinden tanımlıyor.

Bu yaklaşım, bireyin hareketliliğini, bağımsızlığını, sosyal ilişkilerini ve günlük yaşamını mümkün olduğunca sürdürebilmesini de kapsıyor. Geçen hafta 1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü kapsamında Akademik Geriatri Derneği ve sanatçı Semiramis Pekkan yetersiz beslenme farkındalığı için bir araya gelerek çağrıda bulundu.

‘Beslenmeni Fark Et’ çağrısıyla gerçekleşen basın toplantısında Türkiye’nin değişen nüfus yapısından ileri yaşlarda beslenmenin önemine uzanan pek çok başlık değerlendirildi. Buluşmanın ana mesajı toplumdaki yaşlılar için ‘Yemek yiyorsa sorun yoktur’ algısını değiştirmekti. Kısa bir süre önce 78 yaşına basan ve geçen yıl akciğer kanserini atlatan Semiramis Pekkan ve Akademik Geriatri Derneği Başkanı Prof.

Meltem Gülhan Halil’le sağlıklı yaş almak üzerine konuştuk. “En kötü günümde bile kendime ‘Günaydın şekerim’ diye seslendim”Semiramis Pekkan ◊ Sağlık çok kişisel bir konu ve herkesin ihtiyacı farklı. Bu nedenle benim için en doğru yaklaşım, bedenin verdiği işaretleri dinlemek ve gerektiğinde hekimlerin ve sağlık profesyonellerinin yönlendirmesine başvurmak.

◊ Hastalığım başka bir nedenle yapılan kontroller sırasında ortaya çıktı. O yüzden herkese sağlıkla ilgili değişiklikler gözlenmesi durumunda konuyu ertelemeden bir hekime danışmalarını tavsiye ediyorum. ◊ Yaşlılıkta ve hastalıkta bakım verenler çoğu zaman görünmeyen ancak çok değerli bir rol üstleniyor. Hastalık dönemimde ailemin ve yakınlarımın desteğini güçlü biçimde hissettim.

◊ Yaş almak hayattan geri çekilmek anlamına gelmiyor. Merak etmeye, üretmeye devam etmek lazım. En önemlisi de kişinin kendisine özen göstermeye devam etmesi, bunu hiç bırakmaması gerekiyor. Ben en kötü günümde bile kendime çok iyi baktım. Her sabah kalktım, küpelerimi taktım, aynada sabahları kendime “Günaydın şekerim” diye seslendim. ◊ Ben hayatım boyunca farkındalığı olan biriydim. Çocukken de böyleydim.

O yüzden etrafımda insanların iyi ve güzel yaptığı şeyleri gözlemleyip hemen taklit ederdim. Büyüklerimi dinlerdim, her şeyi düşünerek yapardım. Bu da hem yaşantıma hem sağlığıma büyük ölçüde fayda sağladı. ◊ Yalnız kendi tecrübenle hayat geçmiyor, mutlaka ve mutlaka dinlemeyi bilmek lazım. 30 yaşından sonra egzersizin ne kadar önemli olduğunu anladım ve hiç kesintisiz egzersiz yapmayı öğrendim.

Vücudum güzel olsun diye değil, sağlığım için bilinçli egzersizimi yapıyorum. Binlerce kez şükür olsun ki bu yaşımda hâlâ dik oturabiliyorum. ◊ Benim için en önemli şeylerden biri de uykudur. Gençken arkadaşlarım “Hep uyuyorsun” derdi bana. Vücudun ihtiyacını anlamak ve ona göre hareket etmek çok önemli. İlerleyen yaşlarda uykular azalır genelde ama ben hâlâ 10 saat uyuyorum.

Beni en iyi tutan şeylerden biri uyku oldu. ◊ Her makine ayrı çalışıyor. Her birimizin parmak izi farklı, her birimizin ihtiyaçları da farklı... Bizden bir tane daha olmadığını bilerek, kendimize ve beden sağlığımıza önem vererek yaşamak lazım. ‘Yiyor ama gerçekten yeterli besleniyor mu?’ Prof. Meltem Gülhan Halil Akademik Geriatri Derneği Başkanı ◊ Yaşlılık kaç yaşında başlıyor?

Sağlıklı bir kişi kaç yaşından itibaren geriatri uzmanına başvurmalı? 65 yaşından itibaren yaşlılık başlıyor, bu nedenle sağlıklı bir kişi 65 yaşından itibaren geriatriye mutlaka başvurmalı. Çünkü hastanın yakınması olmasa bile geriatrik sendromlar açısından rutin tarama yapılıyor.

Bunlar demans, depresyon, deliryum, düşme, üriner inkontinans (idrar kaçırma), kırılganlık, malnütrisyon (beslenme yetersizliği), sarkopeni (kas erimesi) ve osteoporoz (kemik erimesi). Bu sendromların hastanın yakınması olmasa bile taranması önemli, çünkü bulgu vermeyebilir yada bulgular hastaya veya yakınlarına yaşa bağlı gelişen normal bir süreç gibi gelebilir.

Ama erken saptanan bir demans tedaviden daha çok fayda görür. Yaşa bağlı gibi düşünülen idrar kaçırma aslında tedavisi olan bir geriatrik sendromdur. ◊ Çoklu ve uygunsuz ilaç kullanımı en yaygın sorunlardan biri sanırım... Evet, özellikle çoklu ve uygunsuz ilaç kullanımı yaşlılardaki en önemli sorunlardan biri.

Onun için gereksiz ilaçların kesilmesi ve ilaç kullanımının planlanması için mutlaka geriatri kontrolü gerekir. Ayrıca bu kontrollerde yaşlılara koruyucu hekimlik uygulaması olarak aşılama programı önerilir. Tıpkı çocukluk çağı gibi yaşlıların da özel aşılama programı vardır. Akademik Geriatri Derneği’nin internet sitesinde hangi illerde ve hastanelerde geriatri klinikleri olduğu öğrenilebilir.

◊ İştahsızlık ve yeterince beslenememe sık görülüyor mu? Maalesef sık görülüyor. Ülkemizde yapılan çalışmalarda toplumda yaşayan yaşlıların üçte birinde, hastanede yatan hastaların en az yarısında yetersiz beslenme saptadık. Bunun sebepleri arasında eşlik eden hastalıkların (demans, depresyon, kanser, diyabet, kalp yetmezliği, KOAH, böbrek yetmezliği vs.)

ve ilaçların çokluğu, fonksiyonel yetersizlik ve sosyoekonomik durum sayılabilir. Burada ailelerden ve bakım verenlerden beklediğimiz bu değişimi fark etmeleri. ◊ Nelere dikkat etmeli aileler? İştah belirgin biçimde azaldıysa, istemsiz kilo kaybı varsa veya yemek düzeninde dikkat çekici bir değişiklik yaşanıyorsa bunu yaşlılığın kaçınılmaz sonucu olarak görmemek ve sağlık profesyoneliyle paylaşmak gerekiyor.

Oradaki temel soru şu olmalı: Yiyor ama gerçekten yeterli besleniyor mu? ‘Kas kaybı varsa...’ ◊ Yaşlı bir kişinin yemek yemesine rağmen yeterli protein, vitamin ve minerali alamaması mümkün mü? Evet, alamayabilir. Kilo kaybı, kas erimesi, kuvvetsizlik, güçsüzlük, sık düşme, iyileşmeyen yaralar, uzun süren enfeksiyonlar görülebilir. Kas kaybının olması tüm hastalıkların daha kötü seyretmesine neden olur.

Yapılan çalışmalarda el sıkma kuvveti ve yürüme hızı iyi olanların daha uzun ve sağlıklı yaşadığı gösterilmiştir. ◊ Alzheimer toplumda ne kadar yaygın? Her unutkanlık alzheimer belirtisi midir; hangi işaretlerde doktora başvurulmalı? 65 yaş üstü bireylerin en az yüzde 10’unda alzheimer hastalığı vardır.

Meltem Gülhan Halil’le bir araya geldik. Halil ileri yaşlarda görülen birçok sorunun yaşlılıktan kaynaklandığına dair görüşün yaygın olduğunu, oysa çeşitli tedavilerle kişinin hayat konforunu artırmanın mümkün olduğunu anlattı.

Kaynak: Hürriyet