EPFL ve York Üniversitesi araştırmacıları, ABD patentlerindeki 1,3 milyon kimyasal reaksiyonu yapay zekâyla inceledi. Angewandte Chemie’de yayımlanan çalışmaya göre kanserojen veya yanıcı çözücülerin kullanıldığı reaksiyonların oranı 1976’da yüzde 60 iken 2016’da yüzde 70,1’e yükseldi.
Tıp, ilaç sanayii ve çevre bilimleri dünyasında, kimya laboratuvarlarının sürdürülebilirlik karnesini gözler önüne seren tarihi bir bilimsel veri tabanı analizi yayımlandı. İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü (EPFL) ve York Üniversitesi araştırmacıları, ABD Patent ve Marka Ofisi'ne kayıtlı 40 yıllık kimyasal reaksiyon verilerini yapay zeka modeliyle taradı. Angewandte Chemie bünyesinde yayımlanan sonuçlara göre, yaklaşık 30 yıldır sürdürülen "daha yeşil ve sürdürülebilir kimya" kampanyalarına rağmen, tıp ve sanayi laboratuvarlarının petrokimya kökenli toksik çözücülere olan bağımlılığı azalmak yerine arttı.
Yapay zeka aracı Rxn-INSIGHT kullanılarak yürütülen araştırmada, 1976 yılında tescillenen patentlerdeki reaksiyonların %60'ında kanserojen veya yanıcı tehlikeli çözücüler kullanılırken, 2016 itibarıyla bu oranın %70,1'e yükseldiği belgelendi.
Özellikle ilaç keşif süreçlerinde kullanılan diklorometan (DCM) gibi petrol türevi sıvıların kullanımının devam ettiği, yasaklanan toksik maddelerin yerine ise yeşil alternatifler yerine farklı tehlikeli kimyasalların konduğu saptandı. Ayrıca popüler peptid ilaçlarında kullanılan ve doğada parçalanmayan "sonsuz kimyasal" sınıfındaki trifloroasetik asit (TFA) kullanımında patlama yaşandığı kaydedildi.
California Üniversitesi Organik Kimya Uzmanı Profesör Bruce Lipshutz, insan vücudunun ve doğadaki tüm biyolojik sistemlerin su bazlı reaksiyonlarla işlediğine dikkat çekerek, petrokimya kaynaklı çözücülerin acilen terk edilmesi gerektiğini ilan etti.
Tıp kimyagerlerinin yeni ilaç molekülleri geliştirirken çevre dostu koşulları göz ardı ettiğini belirten uzmanlar, reaksiyon tasarlayan yapay zeka sistemlerinin de geçmişteki kötü literatür verileriyle eğitildiği için yanlış çözücüleri önermeye devam ettiği uyarısında bulundu.
Araştırma ekibinden Helen Sneddon ve Maarten Dobbelaere, kimyagerlerin daha sürdürülebilir seçimler yapabilmesi için Solvent Explorer adını verdikleri açık kaynaklı veri platformunu kullanıma sundu.
Amerikan Kimya Derneği Yeşil Kimya Enstitüsü yetkilileri; sanayi ve üniversite laboratuvarlarının petrokimya bağımlılığını kesmesi için üniversitelerin kimya müfredatlarında köklü bir reforma gidilerek "yeşil kimya" ilkelerinin zorunlu ders olarak okutulması gerektiğini vurguladı.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
