Durum umutsuz ama ciddi değil.

Ali’ nin, ‘ Kalpler de bedenler gibi yorulur, onları hikmetli sözlerle dinlendirin, şaka yapan yaşlanmaz’ dediği bilinmektedir.” * Bu satırlar Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi’nin “MİZAH” maddesinden aynendir! Devamı da vardır: “Şakalarında doğruluğu ve zarafeti ilke edinen Hz.

Peygamber’in mizah üsluplarından biri ‘tahsîlü’l-hâsıl’ (malum-u ilam-boş yineleme) adı verilen, herkesçe bilinen gerçeklerin kinaye yoluyla ilginç bir biçimde ifade edilmesi şeklindedir. Mizahının birçoğu kinaye veya tevriye (çift anlamlı sözcük) sanatına dayanır.

Bir yolculukta birkaç kişinin, eşyalarını taşıması için üzerine yüklediği Sefîne adlı bir hizmetçiye, ‘İşte şimdi gerçekten sefine (gemi) oldun’ demesi gibi.” Nükte ve Hz. Muhammed Külliye’ye bağlı Türkiye Diyanet Vakfı belli ki “nüktedan meşrep” bir vakıf. İlahiyatçı Esra Düzce Baş’a “Peygamberimizin Hayatında Mizah” konulu bir kitap yazdırmış. (Ankara 2021) Kitabın ana fikri aslında oldukça berrak: Hz.

Muhammed’in yaşamında mizah vardır fakat mizah başıboş değildir. Gülümsetir, yakınlaştırır, teselli eder, bazen eğitir ama yalanı, korkutmayı, aşağılamayı ve kırmayı mizah adına meşrulaştırmaz. Yazar da rivayetleri bu “meşru mizahın sınırları” çerçevesinde ele alıyor. Bir sahabe Hz. Peygamber’in kendisiyle şakalaştığını ve bir defasında ona “İki kulaklı!” diye seslendiğini anlatır.

Bu söz, hakaret değildir; herkesin zaten iki kulağı vardır. Espri, bilinen gerçeği beklenmedik biçimde söylemekten doğar. TDV İslâm Ansiklopedisi de Peygamber’in mizahında bu tür kinaye ve tevriyenin (çift anlamlı sözcük) önemli yer tuttuğunu belirtir. Bu nokta önemli: Muhatabın zaafı aspirinin hammaddesi yapılmıyor.

Bugünkü mizahın bir bölümünde ise tam tersine, en kolay malzeme fiziki özellik, aksan, yoksulluk, cehalet yahut kişisel kusur oluyor. Şaka var fakat yalan yok. Sosyal medyada sahte haberle insanları kandırmak, gizli kamerayla korkutmak, birini topluluk önünde rezil edip ardından “Prank yaptık” demek; mizah değil, mizah kılığında eziyettir.

Mizah yalnız eğlenmek için değildir; bazen söylenmesi güç bir hakikat, latifeyle daha kolay anlatılabilir; bazen muhatabın yanlışı yüzüne vurulmadan kendisine fark ettirilebilir. Bu da mizahın “eğitici misyonu”dur Bu yaklaşım, bizim kadim “taşlama” geleneğimizle de ilginç biçimde buluşuyor. İyi mizahın taşı vardır ama hedefi insanın kafası değil, yanlışın kendisidir. Hz.

Peygamber'in “iki kulaklı” latifesi ile yine de devet ve siyaset büyüklerinin mizah eşiğini test etme zamanı değil!

Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika