1984'ten beri tüm dünyada her yıl temmuz ayının üçüncü pazar günü Dünya Dondurma Günü olarak kutlanıyor. İlk dondurmanın nasıl bulunduğunu merak ettiniz mi hiç?
Dondurma Günü nüz kutlu olsun. Dondurmacıya gidip iki top dondurma yiyerek ya da evde kendi dondurmanızı yaparak bu tatlı günü kutlayabilirsiniz. Dondurma bir zamanlar hükümdarları ve aristokrasiyi serinleten özel bir ikram olsa da, teknolojinin ve soğutucuların gelişmesiyle artık her evin favorisi haline gelmiş durumda. Günümüzde her meyveyle her damak tadına uygun her yaştan insanı tatmin edecek çeşidi yapılıyor.
Bugün dondurma birçok kültürün ayrılmaz bir parçası haline gelmiş. Küreselleşme, Japonya nın mochi dondurmasından İtalya nın kremalı gelatosuna ve Türkiye nin maraş dondurmasına kadar çok sayıda tat ve çeşidi beraberinde getirmiş. Her ülke bu klasik lezzete kendine özgü bir yorum getirmiş ve ortaya keşfedilecek çok çeşitli tatlar ve dokular çıkmış. Dondurmanın tarihi, insanlığın yeniliğe olan sevgisinin kanıtı gibi.
Eski köklerinden, bugün tadını çıkardığımız sınırsız çeşitlilikteki tatlara ve formlara doğru evrilerek dünya mutfağının en önemli ve en popüler tatlısı haline gelmiş. Dondurmanın tarihi çok eskilere dayanır ve tek bir mucidi yoktur; çoğu kültür soğutulmuş veya meyveli ve buzlu bu yiyeceğin erken bir versiyonunu yapmıştır. Aztekler, 15.
yüzyılda dağların tepelerinden aldıkları karları, yemeklerini ve içeceklerini soğutmak için kullanırken, Peru ve Kolombiya’daki Andres dağlarındaki karlar da soğutma amaçlı kullanılmıştır. History Channel, soğutulmuş ya da dondurulmuş süt ürünlerine dair en eski kayıtların en az M. Ö. 4000 yılına dayandığını bildiriyor. En yaygın olarak anlatılan dönem ise M. S.
618-907 yılları arasında Çin deki Tang hanedanlığı dönemi. Çin deki Tang hanedanlığı; kafur, manda sütü ve pirinç karışımlarını dondurarak yanlışlıkla dondurmayı icat etti. Daha sonra Arabistan, İran ve Anadolu’ya geçtiği biliniyor. Persler MÖ 500 civarında buzu üzüm suyu, meyve suyu ve diğer tatlı tatlarla karıştırarak bastani adı verilen dondurma benzeri bir lezzete çevirdiler.
Büyük İskender yürüyüşe çıkarken yanında her zaman çilek, meyve, bal ve sütle karıştırılmış dağ karı bulundururdu. Bu tatlı, askerlerin susuzluklarını gidermelerine yardımcı olur ve sıcak koşullarda onlara güç verirdi. Bu tatlıyı dondurmanın ilkel bir biçimini olarak kabul edersek dondurmayı İskender’in keşfettiğini söylemek de mümkün. Dondurmanın Avrupa ya geçişi, 13.
yüzyılda Çin’i ziyaret eden Marco Polo sayesinde oluyor. Çin de tüketilen sütlü buzlu içeceği Venedik’e götürüyor ve dondurulmuş tatlılar fikrini ortaya atıyor. 16. yüzyılın başlarında İtalya’da “water ice” adı verilen bir çeşit dondurmanın yapıldığı belirtilmiş. Araştırmacılar İtalya’da sütün balla karıştırıldıktan sonra dondurulduğunu belirten 1560 tarihli bir belgeden bahseder.
İtalyan aşçıların elinde kendi kültürlerine ve damak tatlarına göre yeniden şekillenen dondurma giderek günümüz lezzetine daha yakın bir hal alıyor. Fransa ya adım atışı Catherine de Medici sayesinde oluyor. 1676 yılında Paris’te 250 civarında dondurmacının bulunduğu tahmin ediliyor. Amerika’ya ise Thomas Jefferson tarafından 1700 yılında İngiliz kolonileri aracılığıyla girmiş.
Dondurmanın Türklerdeki gelişimi hakkında en önemli bilgileri Kâşgarlı Mahmud un yazdığı Divan-ı Lügati’t Türk ten öğreniyoruz. Kâşgarlı, Türklerde kayısının, eriğin, şeftalinin sıkılıp suyundan şerbet yapıldığını, bu şerbetin özellikle yaz aylarında dondurularak tüketildiğini kitabında anlatmıştır. Türklerin yaşadığı iklim serin olsa da yaz mevsiminde hava sıcaklığı yükselmiştir. 17.
yüzyıldan itibaren saray sofrasından topluma taşınan dondurma ününe ün katarak evlerden sokaklara taşınıyor. Günümüzde de Maraş dondurması olarak adlandırılan dondurma, dünyadaki örneklerinden çok farklıdır. Yakın bir zamana kadar klasik yöntemle, yani kol gücüyle hazırlanan bu dondurmanın bir özelliği bıçakla kesilecek kadar sert olmasıdır.
Dondurmanın sütsüz ve yumurtasız, meyveyle veya hafif alkolle yapılanına, yani geçmişte kardan yapılan tatlıya en fazla benzeyenine bugün sorbet (sorbe) deniyor. İtalyan dilinde sorbetto; İngiliz dilinde sorbet, Fransız dilinde sorbe olan bu buzlu tatlı, kimi kaynaklarda 15.
yüzyılda Türklerin meşhur şerbet içeceğinin Venedikli tacirlerce ilgi ile karşılanması ve İtalyan mutfağına girmesiyle şerbetten sorbettoya dönüştüğü belirtilir. Düşündüğünüzde, dondurma sadece bir mutfak harikası değil, aynı zamanda teknolojik bir harikadır. Soğutmanın icadından çok önce icat edilen bu soğuk ferahlatıcı tatlı, en başta hali vakti yerinde olanlar için nadir bulunan bir lezzetti.
Bu aşırı sıcaklarda serinlemenin bir yolunu bulmak için dondurucuya bakarken, yenilikçi düşünceleriyle bugünkü keyfimize katkıda bulunan birkaç kadının altını çizmek istiyorum: Nancy Maria Johnson, 1843 te, elle çalıştırılan dondurma dondurucusu için ilk patenti alan kadın olarak tarihe geçmiş.
Aşçılık okulu sahibi ve 4 yemek kitabı yazarı Agnes Bertha Marshall ise dondurma külahını bulmuş ve kitaplarında tarifini vermiştir. 1851 yılında ABD de ilk dondurma salonu açıldı. Ticari soğutmanın 20. yüzyılın başlarında kullanılmaya başlanması, dondurmanın üretimini ve dağıtımını daha da yaygınlaştırarak yerini sağlamlaştırdı. Sanayileşmesiyle birlikte, modern tarihin en çok arzu edilen tatlısı haline geldi.
Dondurma hakkında daha önce duymamış olabileceğiniz bazı harika bilgiler bulduk. Bu meşhur tatlı hakkındaki bilginizi artırmak istiyorsanız, aşağıdaki eğlenceli gerçeklerden bazılarına bir göz atın!
*Sadece 4 kilo dondurma üretmek için 12 kilo süt gerekir*Bir top dondurmayı bitirmek için ortalama 50 defa yalarsınız*World Atlas a göre Yeni Zelanda her yıl kişi başına 28,4 kilo dondurma tüketerek birinci, 20,8 kilo ile ABD ikinci, 18 litre Avustralya üçüncü sırada. *En popüler dondurma aroması vanilyadır, onu çikolata ve ardından çilek takip eder.
*İlk dondurma külahları 1904 yılında üretilmiş*Çikolatalı dondurma vanilyadan önce icat edilmiş *George Washington ve Thomas Jefferson ın dondurma aşkıyla yanıp tutuştuğu, malikanelerini dondurma makineleriyle donattıkları söyleniyor. Thomas Jefferson, Amerika daki ilk dondurma tarifiyle tanınıyor.
*İlk yazılı dondurma tarifi 1665 tarihli bir tarif kitabında bulunmuş*Endüstriyel dondurma üretimi ilk defa 1851 yılında ABD de başlamış*Dünya çapında toplam 12 farklı dondurma türü var: İranın bastani sonnati, Türklerin Maraş dondurması, Hindistan’ın dondurmamsı soğuk tatlısı kulfi, kremadan daha çok süt içeren yoğun aromalı İtalyan işi dondurma gelato, ABD deki frozen custard ı, İtalya nın Affogato su, Filipinlerin peynirli dondurması, Japonların geleneksel mochi dondurmasıdır.
