Karim Aïnouz’un “Gül Budama”sı servet, ayrıcalık ve patriyarkanın şekillendirdiği zehirli bir aileyi grotesk mizahın içinden anlatıyor. Güçlü oyunculukları ve görsel dünyasına karşın film, “Yunan Tuhaf Dalgası”nın etkisine fazlasıyla yaslandığı anlarda kendi hicvinin anlamını zayıflatıyor.
İnsanlar gül, aileler gül çalısıdır. Gül çalılarını budamak gerekir. “Gül Budama”nın (Rosebush Pruning) ana karakteri Ed'in (Callum Turner) söylediği bu sözler, okuma-yazmayı reddeden, atasözleri ve deyimleri insanların anlamadığı şekilde değiştirmekten hoşnut olan birine ait.
Ailesiyle birlikte İspanya'da modernist bir malikanede yaşayan Ed'in, aileleri neden budanması gereken çalılar olarak tarif ettiğini, zengin ve yozlaşmış bu ailenin bireyleriyle tanıştığınızda daha iyi anlıyorsunuz.
BİLİNDİK KONU: ÇÜRÜMÜŞ AİLE Brezilyalı yönetmen Karim Aïnouz, İngilizce olarak çektiği yeni filmiyle aslında bilindik bir konuyu ve “Yunan Tuhaf Dalgası”nın anlatı özelliklerini bir araya getiriyor: Marco Bellocchio'nun 1965 tarihli filminden serbestçe alınan çürümüş aile kurumu ve söz konusu akımın senaristi Efthimis Filippou'nun kalemi.
Filippou, aynı zamanda Yorgos Lanthimos'un Dogtooth (2009), Lobster (2015) ve daha pek çok filmine yönetmenle birlikte imza atan senarist ve “Gül Budama”nın ilk sahnesinden bile bu etkiyi hissetmeniz mümkün oluyor. Film, orijinal filmden farklı bir şekilde karakteri iki ayrı kişiye bölünen Ed'in yanında oturan ve o gün tanıştığını, şimdi ise en iyi arkadaşı olduğunu söylediği biriyle açılıyor.
Ve daha sonra yine onun anlatımıyla diğer bir garip aile üyeleriyle tanışmaya başlıyoruz. Özgün filmde annenin kör oluşundan farklı olarak burada ailenin babası (Tracy Letts) kör ve eşinin yasını, onun öldüğü yere her ay bir kuzu bırakarak tutan biri. Çünkü anne (Pamela Anderson), modern çağda pek de karşılaşılmayan bir biçimde ormanda kurtların saldırısıyla ölmüş.
Onlara kalan yüklü miktardaki parayla ailenin dört çocuğundan hiçbiri çalışmak zorunda kalmamış ve Ed'in deyimiyle her biri tembel, vasat ve egoist. Ona göre ailenin en iyisi, en büyüğü olan Jack (Jamie Bell) ve nitekim birlikte yaşadıkları evden ilk kaçmak isteyen de yine o oluyor.
Ancak bu kaçış, önce sevgilisi Martha'nın (Elle Fanning) gelişi ve ardından ayrı eve çıkma isteğiyle anlatıdaki ilk çatırdamayı yaratan olay oluyor.
Bundan sonrası, her bir bireyin korkunç sırlarının çorap söküğü gibi ortaya saçılmasıyla hem seyirciyi hem de ailenin bireylerini şok eden bir dizi olay… ZENGİNLİĞİN YARATTIĞI İNSAN MODELİ Filmin yaratıcılarının temel meselesi hem esin aldıkları filmin özü hem de Filippou'nun anlatı tarzı göz önünde bulundurulduğunda büyük oranda açığa çıkıyor aslında: Büyük ölçekte zenginliğin, lüksün ve servetin yarattığı insan modeli, aile yaşantıları hatta patriyarka veya küçük ölçekte bireye yüklediği ahlaksız, sapkın yaşam biçimi.
Aile içi ensest, cinsel istismar ve daha pek çok sapkın davranış biçimi toplumun bir kesimini, başka bir deyişle refah bir yaşantı sürdürenleri hicvetmeye çalışan bu filmin ele aldığı rahatsız edici temalar. Gerçekten de her bir karakterin performansıyla, sanat yönetimi ve görsel diliyle ve bile müzikleriyle bunu etkili bir biçimde ortaya koymayı başarıyor.
Ancak olayları ve kişileri karikatürize ederken sınırı aşmamak veya dengeli olmak çok önemli ve bana kalırsa, “Gül Budama” kantarın topuzunu burada kaçırıyor ve bazı anlarda anlatısını yapmacıklaştırıyor. Başka bir deyişle, bu hikâyenin bir derdi var, evet ama bu derdin bir anlamı yok. Yani toplumsal/sınıfsal bir hiciv gibi görünen ana amaç giderek işlevsizleşiyor, anlam kaybediyor.
Çünkü asıl sorun, “Gül Budama”nın ne yermek istediğini ciddi bir biçimde anlatabilmesi ne de yapmaya çalıştığı gibi bunu mizahi bir dille verebilmesi. Belki de bu denli “Yunan Tuhaf Dalgası”nın yeni bir sürümü olmaya çalışmasa çok daha özgün bir filme dönüşebilirdi.
Yine de bu haliyle de özellikle Martha'nın aileyle tanıştığı masa sahnesinde kendi üslubunu yakaladığını ve hem rahatsız edici hem de komik olmayı başardığını söyleyebilirim ki filmi kurtaran da yine sahne oluyor. Gül Budama, şans eseri bu yıl (Half Man'le birlikte) Jamie Bell'i ikinci kez toksik ve zehirli aile yapısının bir parçası olarak izlediğimiz anlatı oldu.
Ve bu türden ebeveynlere maruz kalan çocukların zorbadan gül budayıcılarına giden yolculuklarının ne kadar korkutucu, ürkütücü olabileceğini bir kez daha hatırlattı. Kuşkusuz bu türden anlatılar herkes için değil ancak grotesk bir eğlence arayanları mutlu edebilir. Gül Budama'yı, MUBI Türkiye'de izleyebilirsiniz. Puanım: 6. 5/10
Yine de rahatsız edici olduğu kadar eğlenceli bir aile portresi ortaya koyuyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
