Irak, 30 Eylül’de ABD askerlerinin 23 yıl aradan sonra tamamen çekilmesine hazırlanıyor. Bağdat yönetimi gelişmeyi Egemenlik Bayramı kapsamında olumlu karşılarken, Erbil’de IKBY yönetimi füze savunma sistemlerinin bırakılmaması ve Şii milislerin silahsızlanmaması nedeniyle güvenlik ve özerklik endişesi taşıyor.
BAHANESİ BOŞ ÇIKTITerör örgütü El Kaide’nin 11 Eylül 2001 saldırıları sonrasıydı. İkiz Kuleler dünyanın gözleri önünde yerle bir edilmişti. ABD önce dönemin Başkanı George W. Bush’un emriyle El Kaide elebaşısı Usame bin Ladin’i barındırdığı gerekçesiyle Afganistan’a saldırdı. Bir yandan da Irak lideri Saddam Hüseyin’in kitle imha silahlarının tüm dünya için tehdit olduğu tezi işleniyordu.
(Savaş sonrası o iddianın doğru olmadığı anlaşılacaktı.) ZABCI CANLI KALKAN1 Mart 2003’te TBMM sürpriz bir şekilde ABD askerine Türkiye üzerinden Irak’a geçme izni verecek tezkereyi reddetmiş, Pentagon işgal planlarını değiştirmek zorunda kalmıştı. Dünya yeni bir savaşa geri sayıyordu.
Hürriyet’in Londra temsilcisi (rahmetli) Faruk Zabcı, Bağdat’a gitmiş, kendi inisiyatifiyle birçok ülkeden uluslararası aktivistlerle kritik altyapının korunması için gönüllü canlı kalkan olmuştu. 21 Mart 2003 gecesi tarihe ‘Şok ve dehşet’ diye geçen Bağdat’a devasa bombardıman başladığında Zabcı oradaydı.
BU ARADA NELER OLDUBOMBALAR Zabcı’nın kaldığı elektrik santralının 500 metre ötesine düşmüş, büyük bir tehlike atlatmıştı. O zamanlar Dış Haberler şefiydim. Zabcı, uydu telefonuyla bağlanabildiğinde tanık olduğu dehşeti, Tomahawk seyir füzelerinin nasıl alçaktan uçup hedefleri vurduğunu, can pazarını anlatıyordu. Sonra güneyden işgal başladı. Saddam, yakalanıp idam edildi. Yüzbinden fazla sivil öldü.
ABD, Sünni direnişi ve El Kaide’nin yükselişine karşı bir ara asker sayısını 170 bine kadar çıkardı. Barack Obama döneminde 2011 Aralık ayında ABD, Irak savaşını bitirse de askeri varlığını sürdürdü. DEAŞ terörünün ortaya çıkmasıyla Pentagon, Irak ordusunu eğitmek için bu ülkedeki askeri varlığını yeniden arttırdı. Irak savaşı aynı zamanda İran yanlısı Şii milislere de alan açmıştı.
ŞİMDİ NE OLUYORGELİNEN noktada Irak yıllarca süren istikrarsızlığın ardından ayakta durmayı deniyor. Şii milisler ABD’nin çekilmesini, ABD ise Şii grupların silahsızlandırılmasını istiyordu. Haşdi Şabi’ye bağlı bazı gruplar Irak devlet yapısına katılırken, Kataib Hizbullah, El Nuceba Harekate, Kataib Seyyid el Şuheda gibi İran’a yakın milisler, silah bırakmaya yanaşmıyor.
ABD ile Bağdat uzlaşması, 30 Eylül’de ABD askerinin tamamen çekilmesi, milislerin de silah teslimini tamamlamasını öngörüyordu. ABD ile iyi ilişkiler güden Irak Başbakanı Ali Zeydi, şimdi Şii gruplar için sürenin 2027 haziran ayına kadar uzatılmasını istiyor.
MİLİSLER NİYE REDDEDİYORZEYDİ, geçtiğimiz günlerde New York Times gazetesine verdiği röportajda Şii milislerin sonradan, Türk askerinin çekilmesini de taleplerine eklediğini söylüyor. Geçen hafta New York’ta Türkiye ve Irak, Türk askerinin Musul yakınlarındaki Başika üssünü kademeli teslim etmesi konusunda uzlaşmıştı.
İş adamı olan Zeydi, işleyen bir ekonomi için silahların kontrol altına alınması gerektiği görüşünde. Geçen hafta Fransa ve Almanya’ya yaptığı ziyaretlerde Türkiye üzerinden Irak petrolünün Avrupa’ya taşınması için boru hattı çekilmesini gündeme getirmiş. Ankara ile planlanan Basra Körfezi’ni Türkiye’ye bağlayacak Kalkınma Yolu Projesi de Irak ekonomisi için umut vaat ediyor.
İran savaşı yüzünden Bağdat, 60 milyar dolarlık petrol gelirinde kayıp yaşamış. IRAK’IN PETROL PARASI Şİİ milisler ise Irak’ın petrol gelirlerinin New York’taki Amerikan Merkez Bankası hesabına yatıyor olmasını da ekonomik işgal olarak değerlendiriyor, bunun da son bulmasını istiyor. Trump Yönetimi, nisan ayında Bağdat’a nakit para akışını bloke ederek Zeydi’nin başbakan seçilmesinde enstrüman olarak kullanmıştı.
ERBİL’DE DÜŞ KIRIKLIĞI HER halükârda ABD askerinin çekilecek olması Irak açısından olumlu bir gelişme. 1 Ekim günü Egemenlik Bayramı resmi tatil ilan edilmiş durumda. Bağdat’taki sevinç havası, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY) merkezi Erbil’de karşılık bulmuyor gibi.
IKBY Başbakanı Mesrur Barzani, Financial Times gazetesine verdiği röportajda İran savaşı sırasında bölgenin en az bin İran dron ve füzesine hedef olduğunu söylüyor. Barzani, ABD’nin çekilirken gerekli füze savunma sistemlerini geride bırakmamış olmasını ‘utanç verici’ olarak niteliyor.
Barzani, savunma silahları alamadıkları, Iraklı Şii grupların silahsızlanmayı reddettiği bir ortamda ülkenin federal sisteminin hatta Kürtlerin ‘zorlukla’ kazandığı otonominin tehlikeye düşebileceğini söylüyor. Ez cümle, ABD’nin işgali kadar olmasa da çekilmesi de tartışmalı oluyor.
Kaynak: Hürriyet
